Ondanks kritiek gaat de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) door met onderzoek naar de Dode Zeerollen.Achttien hoogleraren hadden het universiteitsbestuur gevraagd dit besluit te herzien. Volgens hen kan de RUG niet neutraal blijven in een samenwerking met een Israëlische overheidsinstantie.
De Dode Zeerollen behoren tot de belangrijkste archeologische vondsten van de vorige eeuw. Het is een verzameling van ruim 2000 jaar oude Joodse teksten, die ook licht werpen op teksten uit de Bijbel.
Wereldnieuws
In een vijfjarig onderzoek analyseert projectleider Mladen Popovic van de RUG, samen met Europese collega's en het laboratorium van de Israel Antiquities Authority (IAA) in Jeruzalem, honderden monsters van perkament, papyrus, inkt, stofdeeltjes en mineralen om de exacte herkomst van de rollen te achterhalen.
In 2025 werd het onderzoek van de RUG wereldnieuws. De onderzoekers ontdekten toen door middel van kunstmatige intelligentie dat sommige rollen ouder zijn dan gedacht.
Geen toegang voor Palestijnen
Toen er medio 2026 voor het onderzoek 2,5 miljoen euro subsidie werd toegekend, trokken critici aan de bel. In augustus dit jaar stuurden Stichting Groningen-Jabalya, Apartheid Vrije Zone Groningen en RUG4Palestine een open brief aan het college van bestuur. Hierin drongen ze aan op het stopzetten van het onderzoek.
Zij wezen op het feit dat Arabische woestijnbewoners en archeologen de tekstfragmenten tussen 1947 en 1956 bij de Dode Zee vonden, met name bij de elf grotten bij Qumran. Dit ligt op de Westelijke Jordaanoever.
Kort nadat Israël in 1967 dit gebied bezette, werd de collectie Dode Zeerollen overgebracht van het Palestijnse Archeologische Museum naar het Israël Museum in West-Jeruzalem. De Palestijnen hebben hierdoor geen toegang meer tot de rollen.
Hier ligt een belangrijk deel van de kritiek. Door met de Israëlische IAA samen te werken, legitimeert de RUG volgens de critici de bezetting van Palestijns gebied.
Ook staat in de brief dat in Israël een wet in de maak is waardoor archeologie op de Westelijke Jordaanoever en in Gaza volledig onder Israëlische wetgeving zou vallen. Volgens de critici kan Israël zich zo makkelijker land toe-eigenen en zijn claim op de Westelijke Jordaanoever rechtvaardigen onder het mom van archeologie.
Onderzoek gaat door
Het college van bestuur reageerde eind augustus op de briefdat de gebeurtenissen in de regio "hartverscheurend" zijn, maar geen direct verband houden met het onderzoek naar de Dode Zeerollen, schrijft RTV Noord.
Het besluit om met het onderzoek door te gaan bewoog achttien hoogleraren ertoe om in oktober nog een brief aan het college van bestuur te sturen met het dringende verzoek het besluit te heroverwegen.
"Door samen te werken geeft de RUG de Israëlische instelling erkenning, legitimiteit en aanzien. Wie in een situatie van onrecht neutraal blijft, heeft de kant van de onderdrukker gekozen", zegt Marcel Brus, emeritus hoogleraar internationaal publiekrecht en een van de ondertekenaars.
'Juridisch onduidelijk'
Het college van bestuur liet vorige week weten toch door te gaan met het onderzoeksproject. Volgens een woordvoerder van de universiteit werden de Dode Zeerollen gevonden "op verschillende locaties en onder verschillende bestuursregimes".
Volgens de universiteit is het juridisch daarom onduidelijk wie de eigenaar is van de rollen. Zowel Israël, de Palestijnse Autoriteit als Jordanië maakt aanspraak op de manuscripten. Het internationaal recht biedt volgens de universiteit geen duidelijk antwoord op de vraag welke aanspraak voorrang heeft.
Daarnaast benadrukt de RUG dat zij bij de ethische toets wel degelijk kijkt naar de politieke context en de maatschappelijke gevolgen. Volgens de universiteit weegt zij deze aspecten mee in samenhang met het wetenschappelijke doel, de onafhankelijkheid en de rol van de samenwerkingspartner.
Samenwerken met een Israëlische instelling betekent volgens de RUG niet dat onderzoekers partij kiezen of het overheidsbeleid goedkeuren.
Briefschrijver Brus zegt dat hij en zijn collega's het niet bij het besluit van de universiteit laten zitten en kritische vragen zullen blijven stellen.