Terwijl in Abu Dhabi opnieuw wordt onderhandeld over het verloop van de oorlog, kijkt de redactie van The Kyiv Independent vandaag terug op bijna vijf jaar oorlogsverslaggeving. Toen Rusland begin 2022 zijn grootschalige invasie in Oekraïne begon, bestond de Engelstalige nieuwssite pas drie maanden. Inmiddels vormt de site voor ruim 2 miljoen maandelijkse lezers, met name buiten Oekraïne, een belangrijke bron van informatie over de oorlog.
"Wij zijn geen Oekraïense propaganda", zegt adjunct-hoofdredacteur Toma Istomina van The Kyiv Independent. "Maar je vraagt jezelf wel steeds af: breng ik hiermee mijn land schade toe of help ik juist?"
De nieuwssite werd in 2021 opgericht door een groep ontslagen journalisten van de Kyiv Post, destijds de bekendste Engelstalige krant van Oekraïne. De eigenaar vond de redactie te kritisch over de eigen regering en bemoeide zich met de inhoud. Redacteuren die zich daar niet naar schikten, werden ontslagen.
De groep, onder wie ook Istomina, besloot samen door te gaan onder een nieuwe naam: The Kyiv Independent. Om onafhankelijk nieuws te brengen, zonder overheid of oligarch die meeleest, halen zij minstens 70 procent van de financiering op via lezers, door abonnementen en donaties.
In februari 2022 veranderde het speelveld totaal. Rusland reed met tanks Oekraïne binnen en kritiek op de overheid bracht meer ongemak met zich mee. "Een groot deel van ons publiek heeft Oekraïne pas echt ontdekt rond 2022. En voor velen van hen heeft Oekraïne het bijna perfecte beeld van een weerbaar land dat als een soort underdog vecht voor de rest van de wereld", zegt Istomina.
Oekraïne ter verantwoording
Kun je kritisch blijven op de eigen overheid als er een grotere vijand is? Istomina vindt van wel. "Wij doen niet alsof we volledig objectief naar de Russische invasie kijken, maar we vinden dat we Oekraïne, zelfs tijdens de oorlog, ter verantwoording moeten roepen als het gaat om wanpraktijken binnen het leger en de overheid."
Istomina benadrukt dat president Zelensky buitengewoon werk verricht tijdens de oorlog. Of anderen het beter hadden gekund? Daar waagt ze zich niet aan. "Maar hij heeft niet het recht om bepaalde kwesties te negeren of onder het tapijt te vegen. Hij heeft niet het recht om corruptie of incompetentie te negeren."
Misstanden benoemd
Dat dat niet gebeurt, daar zorgt The Kyiv Independent wel voor. De online krant schreef bijvoorbeeld een lange reeks verhalen over misstanden binnen het leger, waarna de Oekraïense veiligheidsdienst SBU de redactie in de gaten hield. Ondanks dat namen, plekken en andere gevoelige informatie bewust buiten het verhaal waren gehouden, bracht een geheim agent een bezoek aan het huis van de CEO van de krant. Volgens de SBU was dat voor een ander onderzoek.
Ook corruptie binnen de regering-Zelensky blijft niet onbenoemd en de nieuwssite laat zich ook kritisch uit over Zelensky als hij een wet ondertekent die anti-corruptie instanties afschaft. Kort daarna ging de site plat door een grote DDoS-aanval.
Dergelijke kritiek op de machthebbers ligt bij sommigen gevoelig, nu Oekraïne vecht voor zijn voortbestaan. The Kyiv Independent denkt juist dat dit soort verslaggeving Oekraïne een betere kans op de overwinning geeft. Bovendien wil Oekraïne lid worden van de EU en van de NAVO.
"Dat voorrecht gaat gepaard met verantwoordelijkheid, normen en verwachtingen", zegt Istomina. "Maar het is een bijzondere ervaring als buitenlandse lezers je vertellen dat je je eigen president niet ter verantwoording mag roepen. Soms gaat het zelfs zo ver dat iemand je een Russisch agent noemt. Dat raakt je echt diep. Dat is wel het laatste waarvoor je wilt worden aangezien."
De Russen zetten al vier en een half jaar de levens van miljoenen Oekraïners stil. Vooral het afgelopen jaar voerde Rusland zware aanvallen op het land uit, steeds vaker op burgerdoelen. The Kyiv Independent heeft plannen klaarliggen voor als de online krant tijdelijk uit de Oekraïense hoofdstad moet vertrekken.
Voor de mensen achter de nieuwssite is het leven zwaar. "Ik denk dat we nu allemaal op ons dieptepunt zitten, wat betreft energie, inspiratie en het vermogen om licht aan het einde van deze tunnel te zien. Er komt ook weer een zware winter aan," verzucht Istomina.