Het is dit jaar een van de voornaamste punten op de agenda van de klimaattop: kan de wereld een groter deel van zijn energie gebruiken in de vorm van stroom?
Nu is het aandeel van stroom in Nederland nog 25 procent. Landen willen dit wereldwijd in negen jaar opvoeren naar 35 procent.
Wanneer dat slim gebeurt, heeft dat volgens experts diverse voordelen. Het bespaart energie, maakt landen minder afhankelijk van de import van energie en vermindert de uitstoot van broeikasgassen die de aarde opwarmen.
1200 graden Celsius
Maar het zou voor Nederland een flinke kluif zijn om dit doel te halen, zeker gezien de problemen met het overvolle stroomnet. Ons land schakelt wel over op stroom, maar zou dat sneller moeten doen. "Daarvoor moet echt heel veel gebeuren", zegt Sanne de Boer, expert energietransitie van RaboResearch. Vooral in de industrie, het vervoer en huizen zijn mogelijkheden voor elektrificatie.
De bijdrage van de industrie zal de komende jaren beperkt zijn, vermoedt De Boer. Veel fabrieksprocessen gebeuren op zulke hoge temperaturen dat ze (nog) niet kunnen draaien op stroom. Denk aan de productie van kunstmest. In de 'lichtere' sectoren zoals de papier- en glasproductie is meer mogelijk. En dat gebeurt ook al.
Bij Isover in Etten-Leur maken ze bijvoorbeeld isolatiemateriaal van glaswol uit een mengsel van glasscherven, soda, zand en kalk. Dat gebeurt in een oven op 1200 graden Celsius en sinds twee jaar draait die niet alleen meer op gas.
Industriële waterkoker
Het bedrijf bouwde een oven met daarin elektroden die warmte leveren uit stroom. "Als een waterkoker, maar dan op industriële schaal", zegt fabrieksdirecteur Jurgen Nooren. De oven gebruikt een kwart minder energie en ruim de helft minder gas.
"Toch elektrificeert de industrie nog maar mondjesmaat", zegt Michèlle Prins, expert industriële transformatie bij milieuorganisatie Natuur & Milieu. Afgelopen jaren zijn de verwachtingen naar beneden bijgesteld.
Veel bedrijven willen wel maar kampen met tal van obstakels, zoals het overvolle stroomnet. Isover maakte in 2020 al plannen voor het deels overschakelen op stroom. De problemen op het stroomnet waren toen minder ernstig, zegt fabrieksdirecteur Nooren, en leidden niet tot veel vertraging. Inmiddels staan bedrijven op lange wachtlijsten. Ook rekenen netbeheerders steeds hogere tarieven.
En zelfs als een bedrijf kan elektrificeren, betekent dat niet dat het aantrekkelijk is. Isover kreeg subsidie van de Europese Unie voor de bouw, omdat het een innovatief project was. Maar ook nu hij draait, is de oven duurder dan een gasoven, zegt Nooren, zelfs met de huidige gasprijzen. Ook hier verkleint een subsidie het verschil.
Bezig met overleven
Intussen heeft de Europese industrie het moeilijk. Zeker de chemische industrie kampt met gestegen energieprijzen, een ongelijk speelveld en hevige concurrentie. "Waar de concurrentie groot is, zijn bedrijven vooral bezig met overleven", zegt Prins. "Hier ligt dus een taak voor de overheid om scherp beleid op te voeren, zoals de opschaling van wind op zee, uitbreiding van netten en een verplicht aandeel van gebruik van groene stroom."
Om toch op 35 procent uit te komen, zouden huizen en vervoer dus flink moeten elektrificeren. Daarvoor bestaan opties; benzineauto's kun je vervangen door elektrische auto's, een huis kun je verwarmen met een warmtepomp en koken kan op inductie.
Hier zijn ook minder obstakels dan in de industrie, schetst De Boer van RaboResearch. Zo vormt het stroomnet meestal geen probleem. Wel moeten huizen voldoende geïsoleerd zijn en plek hebben voor een warmtepomp.
Verder is elektrificeren op de lange termijn vaak voordelig. Mensen moeten vooraf wel een forse investering doen. Bij nieuwbouw zijn warmtepompen en koken op inductie al de standaard.
Stroom is efficiënt
Ook in het vervoer wordt gestaag geëlektrificeerd. Hybride en elektrische personenauto's winnen terrein. De Boer ziet dat ook bestelbussen en zwaarder vervoer steeds vaker overschakelen op stroom.
Dat het toch taai wordt om 35 procent te halen komt, wrang genoeg, doordat het gebruik van stroom zo efficiënt is. Wanneer een huis overschakelt naar een warmtepomp, gebruikt het voor verwarming nog maar een derde van de energie die nodig was om het met gas te verwarmen.
Het aandeel stroom neemt dus maar langzaam toe. Als je op 35 procent wil uitkomen, moet je veel meer dan 35 procent van de huizen elektrificeren, legt De Boer uit.
Stel dat je 100 met gas verwarmde huizen hebt, moet je in 60 huizen een warmtepomp installeren. Bij personenauto's is het verschil nog groter. Zeker als de bijdrage van de industrie achterblijft, kan Nederland alleen met ingrijpende elektrificatie in de buurt komen van het doel.