De eerste meldingen kwamen rond 02.00 uur 's nachts binnen bij Danfoss, zegt de leverancier van koel- en vriessystemen: de temperatuur in installaties liep op. In meerdere Europese landen, van Ierland tot Estland, bleken koelsystemen digitaal te zijn aangevallen. Ook in Nederland zijn de vries- en koelsystemen van ten minste zeventien bedrijven afgelopen nacht ontregeld.
"Bedrijven hebben hier echt zitten slapen", zegt ethische hacker Sijmen Ruwhof. In honderden winkels in Frankrijk liep in oktober de temperatuur in koelsystemen op toen kwaadwillenden de computersystemen binnendrongen.
Hoe kon het gebeuren?
De aanval vandaag vond voor zover bekend plaats op apparaten van twee bedrijven: het Deense Danfoss en het Amerikaanse Copeland. Zij leveren kastjes die ervoor zorgen dat een vriezer of koelvak in een winkel verbonden kan worden met het internet. Zo kan de installateur bijvoorbeeld op afstand zien dat er een storing is.
Bij beide merken is al maanden bekend dat er kwetsbaarheden in de apparaten zitten. Na de aanval in Frankrijk stuurde Danfoss een brief naar zijn klanten om hen daarop te wijzen. De boodschap: koppel de koeling los van het internet en "herstel de toegang tot de units alleen via een beveiligd netwerk".
Dat heeft blijkbaar niet iedereen gedaan. Daardoor is het voor hackers eenvoudig om te achterhalen welke apparaten met het internet zijn verbonden én aan te vallen zijn, zegt cybersecuritydeskundige Ruwhof.
Wachten op een aanval
"Een stommiteit", noemt Ruwhof het om koelinstallaties rechtstreeks te verbinden met het internet. "En zeker na de hack bij de Franse diepvriezen hadden de installaties al lang van het internet gehaald moeten worden. Je kunt de klok erop gelijk zetten dat zo'n systeem aangevallen wordt."
Deze Belgische slager werd getroffen door de cyberaanval:
Bedrijven hadden maatregelen kunnen nemen om de aanval te voorkomen. De vries- en koelsystemen kunnen bijvoorbeeld met een beveiligd netwerk met het internet worden verbonden. Het is dan nog steeds mogelijk om bijvoorbeeld storingen te bekijken, maar de apparaten zijn dan niet voor alle hackers zichtbaar.
Wie er achter de aanvallen zit of zitten, is niet duidelijk. Dat is nog een beetje vroeg, zegt Ruwhof. Wat wel opvalt is dat de systemen niet digitaal zijn 'gegijzeld', zegt hij. Het digitaal vergrendelen van computers en vervolgens vragen van losgeld is een populaire methode van cybercriminelen die geld willen verdienen.
Ook valt het op dat allerlei verschillende supermarkten en supermarktketens zijn aangevallen, zegt Ruwhof. "Dat duidt erop dat de aanvallers bijvoorbeeld niet specifiek achter één bedrijf aan zitten." Ook is er geen bewijs dat er een verband is tussen de aanvallen op de koelsystemen en de aanval op Albert Heijn vorige maand.
Tienduizenden euro's schade
Winkels waar de koelingen werden aangevallen moesten een deel van hun producten weggooien. Het is nog onduidelijk hoe groot de schade precies is.
Bij de Belgische slagerij De Laet & Van Haver werd vannacht een aantal koelingen aangevallen. "We waren er redelijk snel bij en konden een deel van de producten nog op tijd terugkoelen", zegt mede-eigenaar Luc De Laet. "Maar er zijn ook producten waarbij dat niet meer lukte."
Die staan nu opgestapeld in een inmiddels weer werkende koelcel. "Het is allemaal nog mooi verpakt, maar het is te warm geworden. Dat risico willen we niet lopen, dus gaan we het vernietigen. Het zal zo'n tien- tot vijftienduizend euro aan schade zijn."
Ook bij de getroffen Belgische supermarkten moet veel worden vernietigd. De Belgische publieke omroep VRT meldt dat in de Delhaize in Eeklo voor tienduizenden euro's aan schade is. Bij een andere vestiging in Hoepertingen moet voor minstens zestigduizend euro aan eten worden weggegooid.