De koning moet met het kabinet werken aan herstel van de achterstanden die zijn ontstaan door het koloniaal verleden. Dat staat in het plan van Zwart Manifest, een samenwerking van organisaties die zich inzetten tegen racisme, dat deze week aan premier Jetten is gepresenteerd.
"Na erkenning en excuses is het nu tijd om te werken aan herstel", zegt Dagmar Oudshoorn, directeur van Amnesty International Nederland en verbonden aan Zwart Manifest.
Uit een groot onderzoek bleek anderhalve week geleden onder meer dat de Oranjes eeuwenlang steun verleenden aan het kolonialisme en daaraan een half miljard euro hebben verdiend. De koning had zelf opdracht gegeven tot een onafhankelijk onderzoek naar zijn familiegeschiedenis. Dat resulteerde in vijf boeken van in totaal 2000 pagina's.
Achterstanden
"Door deze geschiedenis zijn mensen in achterstandsposities geplaatst", zegt Oudshoorn in de NOS-podcast De Monarchie. "Die doorwerking zie je in institutioneel racisme, discriminatie op de arbeidsmarkt, in het onderwijs en de gezondheidszorg. Bij verantwoordelijkheid nemen en erkennen hoort ook: hoe kun je dat herstellen?"
Volgens Oudshoorn is herstel wel de meest complexe stap. "Jarenlang opgebouwde achterstanden werk je niet zomaar weg. Daarom moet je structureel en duurzaam investeren", zegt ze. "Breed herstel gaat over het verbeteren van de posities die zijn ontstaan door de doorwerking van het koloniaal verleden."
Heling en verzoening
Volgens haar erkende Jetten tijdens hun bezoek de noodzaak van een vervolgstap. In het plan van Zwart Manifest staan concrete plannen per ministerie. Volgens de betrokken organisaties ligt er ook een belangrijke taak voor de koning in het omarmen van het plan. "De koning heeft zijn positie gebruikt om dit onderzoek te laten doen, dat is heel belangrijk geweest. Het mag en kan niet alleen blijven bij het onderzoek, het moet verder gaan."
Tijdens de presentatie van het onderzoek begin deze maand zei de koning in zijn toespraak dat hij "de ongemakkelijke uitkomsten van het onderzoek" ziet als aansporing om zich te blijven inzetten voor verbinding, heling en verzoening. Maar wat kan hij binnen zijn functie?
Verslaggever Koninklijk Huis Beau Heimensen:
"De koning valt onder ministeriële verantwoordelijkheid. Dat betekent dat de ministers verantwoordelijk zijn voor wat hij zegt en doet. Zijn toespraken gaan eerst langs het ministerie van Algemene Zaken voordat hij ze uitspreekt.
Voor wat betreft de invulling van zijn agenda heeft hij iets meer vrijheid. Elke maandag praat hij met de premier en bespreekt hij met zijn staf de binnengekomen uitnodigingen. Ook bespreken Willem-Alexander, Máxima en hun persoonlijke adviseurs welke onderwerpen zij zelf belangrijk vinden om meer aandacht te geven."
Oudshoorn denkt dat de koning genoeg ruimte heeft binnen zijn functie om aan te sturen op herstel. "Hij heeft als staatshoofd wel invloed en zijn woorden wegen zwaar. Alle stappen die hij tot nu toe heeft doorlopen van erkenning en excuses betekenen veel. Ik heb er vertrouwen in dat hij in gesprekken en ontmoetingen de komende tijd ook kan werken aan herstel."
De Rijksvoorlichtingsdienst verwijst in een reactie naar de woorden die de koning op 2 oktober zelf uitsprak: "Voor mij is uw onderzoek met zijn ongemakkelijke uitkomsten een extra stimulans om mijn volle krachten te blijven geven aan wat ik bij mijn inhuldiging heb gezworen. Namelijk om de vrijheid en de rechten van alle Nederlanders en alle ingezetenen te beschermen. Ik blijf me samen met de Koningin inzetten voor verbinding, heling en verzoening."
Luisteren?
De nieuwe aflevering van NOS-podcast De Monarchie luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps.