De Europese Unie kiest voorlopig de diplomatieke weg om het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag overeind te houden. Harde maatregelen tegen de Amerikaanse sancties tegen het hof komen er voorlopig niet.
Dat is de uitkomst van een overleg van de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU-landen in Luxemburg. "Het belangrijkste is de dialoog aangaan en alles doen om het hof te beschermen," aldus minister Berendsen van Buitenlandse Zaken na afloop van het overleg. België had liever harder opgetreden tegen de Amerikaanse sancties, maar krijgt onvoldoende steun.
Afgelopen vrijdag kondigde de Amerikaanse regering sancties aan tegen het Strafhof. De VS is een tegenstander van het ICC. Het erkent het hof niet en eist dat het ICC geen Amerikaanse staatsburgers vervolgt. Ook het arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Netanyahu leidde tot grote woede bij de Amerikanen.
Na de invoering van de sancties april volgend jaar zal het voor Amerikaanse burgers, bedrijven en organisaties verboden zijn om nog zaken te doen met het ICC. Ook organisaties buiten de VS hangen sancties boven het hoofd als ze samenwerken met het hof. Eerder werden al sancties ingevoerd tegen individuele rechters en aanklagers bij het Internationaal Strafhof.
Onacceptabel
De EU-landen noemden de sancties vrijdag onacceptabel. Wel benadrukten ze dat de periode van zes maanden voordat de sancties ingaan nog de kans biedt om in gesprek te gaan met de Verenigde Staten.
België riep vandaag op om meer te doen dan alleen praten door nu al bedrijven op te dragen de Amerikaanse sancties te negeren. Europese regels bieden die mogelijkheid.
Nederland wil die optie net als de meerderheid van de EU-landen achter de hand houden, mede uit angst dat het conflict met de Amerikanen over het Strafhof anders escaleert, met mogelijk grote financiële gevolgen voor bedrijven.
Volgens de Belgische minister Prevot is een stevig signaal juist nodig omdat sommige bedrijven die nu met het Hof werken hun steun al "preventief intrekken." Minister Berendsen kon niet bevestigen dat dit daadwerkelijk gebeurt. Wel ziet hij dat er zorgen zijn bij bedrijven. Daarom vindt hij het belangrijk het gesprek aan te gaan met bedrijven, en te laten zien "dat ze volle steun hebben om hun werkzaamheden voor het hof te blijven uitvoeren".
Rode lijn?
De komende maanden moet blijken wat onderhandelingen zullen opleveren. De Amerikanen willen dat het hof geen Amerikaanse staatsburgers meer kan vervolgen. Deskundigen benadrukken dat zo'n toezegging het functioneren van het hof in gevaar brengt.
"Als je inwoners van één land immuniteit geeft voor de ernstigste internationale misdrijven, dan ondermijn je niet alleen het functioneren van het hof, maar de hele internationale rechtsorde," zei hoogleraar Internationaal strafrecht Marieke de Hoon vrijdag tegen Nieuwsuur.
Volgens minister Berendsen is de onafhankelijke werking van het hof van cruciaal belang. Of de eis van de Amerikanen daarom een rode lijn is wil hij echter niet zeggen: "Het is niet aan Nederland om te bepalen wat we wel en niet kunnen inwilligen. Dat is aan de meer dan 120 landen die aangesloten zijn bij het Strafhof".
Groenlanddeal
De hoop is de Amerikanen komende maanden toch te kunnen overtuigen de sancties in te trekken, zonder dat het functioneren van het hof daaronder lijdt. In Brussel wordt de Groenlanddeal genoemd als voorbeeld van hoe de Amerikanen toch overstag kunnen gaan.
Ondertussen gaan ook de voorbereidingen door voor het geval de Amerikanen de sancties wel echt gaan invoeren. De komende maanden gaan de landen die deelnemen aan het Internationaal Strafhof gebruiken om het ICC zoveel mogelijk tegen de sancties te beschermen. Dat willen ze onder meer doen door met bedrijven en banken samen te gaan werken die helemaal geen banden met de VS hebben.
Op een EU-top, later deze week in Brussel, zullen de regeringsleiders van de lidstaten de Amerikaanse sancties ook nog met elkaar bespreken.