Hoge prijzen aan de pomp en een dreigend dieseltekort zorgen voor een andere kijk op de toekomst van de olieraffinaderijen in Rotterdam en Vlissingen. Weliswaar komt er vanwege klimaatbeleid een einde aan het olietijdperk, voorlopig is er nog benzine, diesel en kerosine nodig. Overheden willen voorkomen dat de productiecapaciteit sneller afneemt dan de vraag naar olieproducten.
Europa is nu voor diesel en kerosine deels aangewezen op import uit het buitenland. Vanwege de oorlog in het Midden-Oosten betalen bedrijven en consumenten hier recordprijzen voor. De Europese Commissie wil van deze afhankelijkheid af. Voorzitter Von der Leyen kondigde deze week daarom een "strategische dialoog" over de raffinaderijen in Europa aan: "Het doel is om de kosten te verlagen en genoeg voorraden te hebben, ook voor defensie."
Eerder al waarschuwde NAVO-secretaris-generaal Rutte voor een tekort aan diesel voor tanks en kerosine voor gevechtsvliegtuigen bij een mogelijke oorlogssituatie. Komende week komt klimaat-minister Stientje van Veldhoven met de plannen voor de toekomst van raffinage in Nederland.
Spil in Europa
Nederland speelt een hele grote rol in de productie van benzine, diesel en kerosine. De raffinaderijen van Shell, BP en ExxonMobil in Rotterdam en de Zeeland Refinery in Vlissingen produceren tientallen miljarden liters brandstof voor de Europese markt. Deze zomer maakten ze iets meer kerosine vanwege tekorten in de luchtvaart, op dit moment wordt er weer iets meer diesel gemaakt.
De kosten voor de productie van brandstoffen liggen in Europa hoger dan in andere delen van de wereld. Dat heeft onder meer te maken met de prijs van CO2-rechten die bedrijven moeten kopen om broeikasgassen te mogen uitstoten. Daarnaast zijn in Nederland de elektriciteitskosten hoger dan in onze buurlanden en is het moeilijk om een zware aansluiting te krijgen.
De uitdaging voor het kabinet is nu om ervoor te zorgen dat raffinaderijen die uiteindelijk moeten verdwijnen, op korte termijn optimaal blijven produceren. Tegelijkertijd moet de CO2-uitstoot wel verder naar beneden.
Daarnaast moet er meer snelheid gemaakt worden bij de ontwikkeling van duurzame alternatieven voor diesel en kerosine. Het gaat dan onder meer om groene waterstof en biobrandstoffen.
De grootste raffinaderij van Europa is die van Shell in Pernis. Dagelijks worden hier ruim 400.000 vaten ruwe aardolie omgezet in brandstoffen. Een jaar geleden blies Shell de bouw van een bio-raffinaderij voor duurzame diesel en kerosine af, ook al was hier al meer dan een half miljard euro in geïnvesteerd. Reden was de concurrentie vanuit Azië en een te beperkte bijmengverplichting van biodiesel en bio-kerosine volgens het bedrijf.
Vijf jaar geleden produceerde Shell in zijn laboratorium al de eerste synthetische kerosine voor een KLM-vlucht naar Madrid. Deze duurzame vliegtuigbrandstof wordt gemaakt uit groene waterstof en CO2. De markt voor synthetische brandstoffen is volgens Shell nog niet rijp voor massaproductie.
Dat betekent niet dat er in Rotterdam niets gebeurt. Shell heeft de eerste grote fabriek voor groene waterstof in Nederland gebouwd. Het Finse Neste produceert op de Tweede Maasvlakte biobrandstoffen en verdubbelt op dit moment de productie naar 2,7 miljoen ton per jaar. Het Nederlandse Power2X werkt aan een fabriek voor synthetische kerosine. De locatie ligt precies tussen de raffinaderijen van Shell en Exxon Mobil.
Miljardenwinsten
Om minder CO2 uit te stoten doen Shell en Exxon Mobil mee aan het afvangen en opslaan van CO2. De broeikasgassen van de raffinaderijen worden dan deels opgeslagen in een leeg gasveld onder de Noordzee. De komende jaren zal het afvangen en opslaan van CO2 de kosten van raffinage verder verhogen.
Het bouwen van nieuwe olieraffinaderijen ligt vanwege het naderende einde van het olietijdperk niet voor de hand. Shell heeft de afgelopen jaren het aantal raffinaderijen wereldwijd al meer dan gehalveerd. De raffinaderij van Gunvor in Rotterdam is vorig jaar gesloten.
Om genoeg raffinagecapaciteit te houden in Europa moeten de kosten niet al te veel afwijken van die op andere continenten. Omdat er in Rotterdam en Zeeland zoveel brandstof gemaakt wordt, kijken ook andere Europese landen naar Nederland.
Beperking van de kosten voor raffinaderijen is niet onomstreden. De oliereuzen maken op dit moment vanwege de hoge brandstofprijzen ieder kwartaal miljardenwinsten. De milieubeweging zal het de minister van Klimaat en Groene Groei niet in dank afnemen als er steun komt voor de productie van diesel en kerosine.