Als de gesprekken over de sociale zekerheid te weinig opleveren, wil het kabinet in het uiterste geval 1,2 miljard bezuinigen op de onderwijsbegroting. Dat is een onderlinge afspraak tussen coalitiepartijen D66, VVD en CDA, zo blijkt uit een stuk dat in handen is van de NOS.
Hierdoor wordt de druk op D66, die zich graag profileert als onderwijspartij, vergroot. Want als het minister Vijlbrief (Sociale Zaken, D66) niet lukt om op de sociale zekerheid te bezuinigen, kan de onderwijsbegroting van collega en partijgenoot Letschert hard worden geraakt.
Gat van 3 miljard euro
Nu de bezuinigingen op de sociale zekerheid uit de begroting zijn gehaald, willen de vakbonden weer praten over hervormingen in de WIA. Maar die gesprekken moeten volgens premier Jetten en minister Heinen (Financiën) uiteindelijk wel alsnog leiden tot een besparing op uitkeringen.
"Mochten de besparingen minder zijn dan verwacht, zal het kabinet met aanvullende voorstellen komen", zei Jetten vandaag. Het gaat nu nog om een gat van 3 miljard euro.
Als het kabinet het niet eens wordt over die "aanvullende voorstellen" is er een opvallende stok achter de deur: een korting op de zogeheten prijsbijstelling bij meerdere ministeries. Dat betekent dat hun budget komende jaren minder hard met de inflatie meegroeit en ze dus onderaan de streep minder te besteden hebben en moeten gaan bezuinigen.
Niet-openbaar document
De coalitiepartijen hebben in een document, dat niet met de Tweede Kamer is gedeeld, met elkaar afgesproken hoe die pijn over de verschillende ministeries moet worden verdeeld. Daarin is te lezen dat bijvoorbeeld het ministerie van Buitenlandse Zakenin dat geval nauwelijks hoeft te bezuinigen. Het ministerie van Defensie en Justitie en Veiligheid krijgen helemaal geen prijsbijstelling voor hun kiezen.
Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zou wel hard geraakt worden; daar is nu de helft van de volledige prijsbijstelling aan toebedeeld. Dat komt neer op een bedrag van 1,2 miljard euro vanaf 2031, op een begroting van 57 miljard euro. Ook gaat er relatief veel af van het Klimaat- en Energiefonds, zo'n 200 miljoen euro.
Waarom vooral onderwijs?
Prijsbijstellingen worden in de regel niet evenredig over de ministeries verdeeld. Vaak gaat het budget vooral af van vier ministeries: Defensie, Infrastructuur en Waterstaat, Onderwijs en Justitie en Veiligheid. Die ministeries kopen veel spullen in en hebben hoge loonkosten.
Het kabinet wil nu geen prijsbijstelling bij Defensie, Infrastructuur en Waterstaat en Justitie en Veiligheid neerleggen. Daardoor komt er in de afspraken nu een groter deel bij Onderwijs terecht.
De vraag is wel of deze bezuinigingen echt door zullen gaan. Want ook voor de voorjaarsnota zal het kabinet een meerderheid in de Eerste en Tweede Kamer moeten vinden. De afspraak tussen de coalitiepartijen lijkt dus vooralsnog vooral een drukmiddel op D66 om uiteindelijk tot een deal met de vakbonden te komen.