Een schade-expert die schades door gaswinning in Drenthe en Groningen beoordeelt, is niet onafhankelijk. Dat oordeelt de rechtbank Noord-Nederland in een zaak over de schade-afhandeling van een gedupeerde inwoner van het Drentse dorp Norg.
Dit oordeel kan verstrekkende gevolgen hebben voor een groot aantal mensen met aardbevingsschade, schrijven de regionale omroepen RTV Drenthe en RTV Noord.
De rechtszaak werd aangespannen door Sietze de Jong, inwoner van Norg. Hij was het niet eens met de afwijzing van zijn schadeclaim door het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG). Dit instituut is verantwoordelijk voor de afhandeling van schades door aardbeving en baseert de vergoeding op basis van het oordeel van ingehuurde deskundigen.
Nog voordat de zaak bij de rechtbank behandeld werd, erkende het IMG dat de afwijzing niet terecht was en stelde aan De Jong een schadevergoeding voor. De zaak leek daarmee afgedaan, maar de rechter besloot om de zaak toch inhoudelijk te behandelen, als 'een principiële zaak'. Daarin stond vooral de onafhankelijkheid van de adviseur centraal.
Miljoenen eigen vermogen
De rechter oordeelde uiteindelijk dat de afwijzing van de schadeclaim onterecht was omdat de ingehuurde deskundige niet onafhankelijk was. De man was niet alleen schadebeoordelaar, maar ook mede-eigenaar en aandeelhouder van zijn schadebureau uit Groningen.
Als beoordelaar had hij invloed op het beoordelingsproces, en hiermee ook op hoeveel geld het schadebureau bij het IMG kon declareren. Hoe meer het bureau verdient, hoe meer voordeel dat voor de eigenaar en aandeelhouders oplevert.
Uit een eerder gezamenlijk onderzoek van RTV Noord, RTV Drenthe en Follow the Money bleek dat met de schadebeoordelingen miljoenen kunnen worden verdiend. Het eigen vermogen van de betreffende deskundige steeg tussen 2017 en 2024 van 1 miljoen naar 61 miljoen euro.
Geen details prijsgegeven
De man zei dat zijn vermogen uit andere activiteiten komt, maar wilde tegenover de rechter geen verdere details vertellen. In de verplichte onafhankelijkheidsverklaring voor het IMG verzuimde hij zijn rol als aandeelhouder en mede-eigenaar te benoemen. Ook het IMG gaf geen inzicht in de processen.
De rechter oordeelde daarom dat niet valt uit te sluiten dat de deskundige een eigen belang heeft bij het beoordelen van aardbevingsschades. Daarom staat niet vast of hij wel onafhankelijk was.
"Als er een persoonlijk belang speelt, dan kan de rechtbank niet goed beoordelen of hij eerlijk rapporteert", zegt persrechter Marion de Jonge. De rechtbank keek bij het oordeel naar het onderzoek van RTV Drenthe, RTV Noord en Follow the Money en naar de antwoorden die de deskundige op vragen op de zitting heeft gegeven. "Alles bij elkaar genomen zegt de rechter: deze deskundige is niet onafhankelijk."
De rechtbank heeft alleen naar dit specifieke geval gekeken en deed geen onderzoek naar alle andere schadebeoordelaars. De uitspraak geldt daarom alleen voor de betreffende deskundige en niet voor het hele bedrijf.
Gevolgen voor gedupeerden
Hoogleraar bestuursrecht Herman Bröring van de Rijksuniversiteit Groningen denkt dat de uitspraak gevolgen kan hebben voor gedupeerden van wie de schade in de toekomst wordt beoordeeld door de deskundige.
Die beoordelingen gaan er waarschijnlijk komen, want het bedrijf zegt in een reactie zijn werkwijze niet aan te passen naar aanleiding van de uitspraak. De deskundige is bovendien niet de enige aandeelhouder die daar schade beoordeelt. Ook zal het vonnis doorwerken op beoordelingsrapporten van andere aandeelhouders bij andere schadebureaus.
IMG twijfelt niet aan onafhankelijkheid
Het bedrijf laat weten geen zicht te hebben op het aantal rapporten dat de aandeelhouders of bestuurders hebben afgehandeld. Ook het IMG geeft geen inzicht in hoeveel bestuurders als deskundigen hebben bijgedragen aan schadebeoordelingen.
Het IMG ziet geen reden om te twijfelen aan de onafhankelijkheid van zijn deskundigen. Volgens het instituut zijn de externe bureaus via een openbare aanbesteding geselecteerd, krijgen ze marktconforme tarieven en wordt de onafhankelijkheid vastgelegd met een verklaring en opname in het deskundigenregister.
Het IMG verwijst ook naar eerdere uitspraken van de rechtbank en de Raad van State waaruit volgens het instituut blijkt dat de onafhankelijkheid op deze manier goed is geregeld.
Ondertussen heeft SP-Kamerlid Sandra Beckerman Kamervragen gesteld aan minister Heerma van Binnenlandse Zaken. Ze wil onder andere weten of de minister overweegt in te grijpen als het IMG en het schadebureau inderdaad geen aanpassingen doen, ondanks het oordeel van de rechter.