De Europese Unie zal snel onafhankelijk moeten worden en zelf voor de veiligheid moeten zorgen. Dat zegt voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen.In haar jaarlijkse speech roept ze op tot de oprichting van een Europese Veiligheidsraad.
De EU zou samen met landen als Canada, het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen en Oekraïne lid moeten zijn van die nieuw op te richten Veiligheidsraad. De raad zou moeten bestaan naast de NAVO, dat de laatste tijd worstelt met de vraag hoe te reageren op aanvallen van Rusland.
Deelnemende landen zouden ook een afspraak met elkaar moeten maken die vergelijkbaar is met Artikel 4 van de NAVO, waarin een land kan oproepen tot een spoedoverleg als het zich bedreigd voelt.
Ook wil de EU intensiever samenwerken met Canada. Dat land moet wat Von der Leyen betreft het eerste "associatielid" van de EU worden. "We willen de relatie naar het hoogste niveau tillen", zei ze daarover.
Nieuwe realiteit
De plannen voor een Europees samenwerkingsverband op het gebied van veiligheid zijn niet nieuw. Beleidsmakers in de EU wijzen al langer op het belang ervan.
Volgens Von der Leyen is de Europese Veiligheidsraad nodig vanwege de nieuwe realiteit. Daarmee doelt ze op toenemende Russische provocaties met hybride aanvallen op landen in de EU. Ze noemt de drones boven Litouwen en de poging tot een droneaanval in de Duitse stad Leipzig als bewijzen dat de Russische dreiging zich niet beperkt tot Oekraïne.
Ook de twijfel die de Amerikaanse president Trump zaait over de NAVO is aanleiding voor de EU om te werken aan een eigen veiligheidsstructuur, onafhankelijk van de Amerikaanse steun. De Verenigde Staten of de Amerikaanse president werden in de toespraak van Von der Leyen niet genoemd.
Migratie beperken
Von der Leyen komt in haar speech ook met voorstellen voor het versterken van de Europese buitengrenzen. Daarnaast wil ze dat er wetgeving komt die het makkelijker maakt grote groepen migranten zonder asielprocedure terug te sturen naar het land waar ze vandaan komen.
Toen afgelopen zomer vanuit Marokko tienduizenden migranten de Spaanse exclave Ceuta wisten binnen te dringen, bleek de verdeeldheid hierover tussen Europese landen groot. Europese landen vreesden dat migranten zouden doorreizen, maar dat gebeurde uiteindelijk niet.
Von der Leyen erkent dat de Europese eenheid toen in het gedrang was, maar volgens haar is "de enige oplossing een Europese oplossing", verwijzend naar het Europese migratiepact.
Het heeft volgens haar blootgelegd dat er maatregelen moeten komen voor dit soort situaties. Daarom wil ze een nieuwe 'gereedschapskist' die de EU kan gebruiken om met noodgevallen zoals de crisis in Ceuta om te gaan. "We gaan de wortel van illegale migratie aanpakken", stelde ze.
Socialemediaverbod en hitte
Behalve veiligheid en migratie had Von der Leyen het ook over de hitte. Ze noemt de afgelopen zomer, met extreme temperaturen en hittegolven, "de zomer van de waarheid". Daarom komt ze met een hittegolvenplan, waar onder andere in staat dat ze honderd gebieden in kaart wil brengen die kwetsbaar zijn voor hitte. Daarbij moet duidelijk worden welke risico's deze plekken lopen bij perioden van hitte.
Ook kondigt de voorzitter van de Europese Commissie in haar toespraak aan dat ze donderdag met een socialemediaverbod komt voor kinderen jonger dan 15 jaar. "We kennen de gevaren van sociale media. Genoeg is genoeg."
Kinderen vanaf 13 jaar zouden met haar voorstel wel sociale media kunnen gebruiken, maar alleen met ouderlijk toezicht en met beperkte mogelijkheden. Eerder werd al duidelijk dat het Nederlandse kabinet een Europese leeftijdsgrens voor sociale media steunt.
Volgens Von der Leyen "moeten we niet accepteren dat kinderen zich online in onveilige omgevingen bewegen". Daarom moeten platforms zelf met bewijzen komen dat ze veilig zijn, vindt ze. "Europa heeft de macht", stelt Von der Leyen. "Wij bepalen de regels, niet Big Tech."
Gevaren vanuit Europa
Von der Leyen waarschuwde in haar toespraak ook voor gevaren die vanuit Europa zelf komen. Zo sprak ze van "antidemocratische, anti-Europese krachten, waarvan we de gevaren kennen". Ze verwees daarbij naar Hongarije.
Daar werden onder premier Orbán volgens een missie van het Europees Parlement Europese waarden en wetten geschonden. In april werd Orbán weggestemd toen de huidige premier Magyar met zijn Tisza-partij de parlementsverkiezingen won.
Volgens Von der Leyen is dat een voorbeeld van hoe antidemocratische en anti-Europese krachten overwonnen zijn en "het Hongaarse volk heeft gekozen voor democratie en voor Europa".