Het moment van de waarheid breekt aan voor het minderheidskabinet-Jetten: over twee weken moet de begroting af zijn, zodat de plannen klaar zijn om op Prinsjesdag gepresenteerd te kunnen worden. De tijd dringt om vooraf de steun van oppositiepartijen binnen te halen.
Tot nu toe zijn de grote politieke discussies, over bijvoorbeeld de verhoging van het eigen risico, geparkeerd. Het kabinet is niet verder gekomen dan het polsen van de oppositiepartijen of ze bereid zijn een deal te sluiten. Echt onderhandeld is er nog niet.
Het was ook wachten op de economische voorspellingen van het Centraal Planbureau, die vorige week kwamen. Omdat die belangrijk zijn voor het opstellen van de begroting, heeft het volgens het kabinet niet veel zin om eerder te beginnen met onderhandelen. Een slechte raming zou de hele begroting weer op zijn kop zetten.
Gunstige cijfers
Wat dat betreft kan het kabinet opgelucht ademhalen: hoewel de armoede iets stijgt en de koopkracht daalt, zal de Nederlandse economie, ondanks de oorlog in Iran, de komende jaren groeien.
"Het is minder erg dan verwacht, maar dat betekent niet dat het meevalt", is de conclusie van minister Eelco Heinen (Financiën), die geen moment onbenut laat om te benadrukken dat de staatsschuld niet verder mag oplopen.
Nu het reces voorbij is en de ramingen er zijn, kunnen de begrotingsgesprekken echt beginnen. De komende dagen zitten premier Rob Jetten (D66) en de vicepremiers Dilan Yesilgöz (VVD) en Bart van den Brink (CDA) in ieder geval met zes partijen om tafel: maandag met Pro en JA21 en daarna volgen SGP, ChristenUnie, 50Plus en Volt.
In welke richting?
Over hoe het verder moet, verschillen de meningen. Premier Jetten houdt vol dat hij "brede steun, van links tot rechts" wil. Pro en JA21 hebben elkaar voor de zomer uitgesloten en willen dat het kabinet een keuze maakt. Gaat het voor een meerderheid 'over links' (met Pro) of 'over rechts' (met JA21 en een andere partij)?
De begrotingswensen van de twee partijen staan lijnrecht tegenover elkaar: Pro wil de bezuinigingen op de sociale zekerheid van tafel en meer vermogensbelasting, wat onbespreekbaar lijkt voor de VVD.
JA21 wil juist extra bezuinigingen en lastenverlichting. Zo moet de 'vrijheidsbijdrage', die het CDA heeft bedacht om meer uit te kunnen geven aan defensie, omlaag. "Als het kabinet op deze weg doorgaat, rijden ze op een muur af", waarschuwt Pro-leider Jesse Klaver opnieuw.
Voor de route over rechts is het wellicht een teken aan de wand dat er nog geen gesprek met de BBB in de agenda van Jetten staat. Die partij is eigenlijk altijd nodig voor een meerderheid in de Eerste Kamer, maar heeft geen uitnodiging gehad. Volgens de premier is praten met BBB nu 'niet zinvol'. Waarschijnlijk heeft dat te maken met de kritiek van die partij op de stikstofplannen van het kabinet.
Geen gezamenlijke vuist
Volgens Jetten zijn alle partijen, ook los van de al geplande gesprekken, welkom. "Mijn agenda, die van de vicepremiers en de minister van Financiën is 24 uur per dag beschikbaar voor iedereen in het parlement die over de begroting wil praten", zei hij vrijdag op zijn wekelijkse persconferentie.
Gidi Markuszower (Groep Markuszower) lijkt alvast een plekje in die agenda te reserveren. Hij doet een poging om op rechts één blok te smeden, om beter in de onderhandelingen te staan. "Laten we een gezamenlijke vuist maken en ons niet tegen elkaar laten uitspelen", schrijft hij aan PVV, JA21, Forum voor Democratie, BBB, SGP, 50plus en Mona Keijzer.
Maar van dat blok lijkt tot nu toe weinig terecht te komen. "Prima om elkaar te spreken", reageert FvD-Kamerlid Ralf Dekker lauwtjes (hij vervangt fractievoorzitter Lidewij de Vos tijdens haar zwangerschap). En JA21 laat weten "een eigen koers" te kiezen.
Jetten: kans op akkoord is 'best groot'
Dat de komende twee weken spannend worden, daar is iedereen het wel over eens. Premier Jetten zelf acht de kans nog altijd "best groot" dat hij op Prinsjesdag een begroting presenteert die een meerderheid heeft in de Eerste en Tweede Kamer.
De deadline is met twee weken ongekend krap. Als die niet wordt gehaald, is er nog een uitweg: het kabinet kan zelf een begroting en Belastingplan maken en die op Prinsjesdag presenteren.
Dat is wel een riskant besluit, want in november moet de Tweede Kamer over het Belastingplan stemmen. De vraag is of oppositiepartijen dan nog bereid zijn de coalitie aan een meerderheid te helpen.