In Siberië lekt steeds meer methaangas uit de permafrost, de bevroren bodem. Tussen 2010 en 2023 verdubbelde de zomerse methaanuitstoot, blijkt uit wetenschappelijke onderzoek dat vandaag verschijnt in het vakblad Science.
Voornaamste oorzaak is dat de permafrost ontdooit door de opwarming van de aarde. Het methaan dat daarbij vrijkomt, jaagt de opwarming weer aan. Methaan is, net als CO2, een broeikasgas dat bijdraagt aan klimaatverandering. Het is zelfs vele malen krachtiger dan CO2. Van de wereldwijde opwarming tot dusver is ongeveer een derde te wijten aan methaan, terwijl de hoeveelheid van het gas in de lucht maar beperkt is.
Tegelijkertijd biedt dat kansen. Methaan is krachtig en verdwijnt snel uit de atmosfeer. Als je de uitstoot beperkt, kun je de opwarming relatief makkelijk afremmen.
Steeds meer methaan
Al langer zijn wetenschappers bezorgd over de toename van methaan in de lucht. De afgelopen 20 jaar nam de hoeveelheid gestaag toe. En zeker in de coronajaren ging het hard.
Koeien produceren methaan in hun magen en stoten dat uit, via mest of als ze een boer laten. Verder komt methaan vrij uit rijstvelden, vuilnisbelten en bij olie- en gaswinning. Toch is niet lang niet alle methaan direct afkomstig van menselijke activiteit. Ook de natuur brengt het gas in de lucht. Zo komt het uit moerassen, meren en, zoals in dit onderzoek, de ontdooiende permafrost.
Dat geldt zeker voor Siberië. De bodem bevat daar enorme hoeveelheden plantenresten. Als de bodem ontdooit, kunnen bacteriën die resten omzetten in broeikasgassen. Dit onderzoek maakt duidelijk dat de hoeveelheid methaan die vrijkomt inderdaad toeneemt.
Opwarming wordt aangejaagd
Er zijn diverse oorzaken waarom de Siberische permafrost steeds meer methaan lekt, schrijven de onderzoekers. Zo is het westen van de regio natter en warmer dan vroeger. De vochtige bodem is nu een perfecte plek voor bacteriën om methaan te maken door plantenresten te verteren. Het drogere Oost-Siberië kampte afgelopen jaren juist met hittegolven en grote branden. Ook daardoor komt er meer uit de bodem.
"Dit verklaart een deel van de wereldwijde toename", zegt Jorien Vonk, hoogleraar bij de afdeling aardwetenschappen aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Vonk benadrukt dat Siberië zeker niet alleen verantwoordelijk is voor de toegenomen hoeveelheid methaan. In recente piekjaren ging het om ruim 10 procent van de wereldwijde toename. De rest komt elders vandaan.
"Dit onderzoek laat zien dat de totale uitstoot van methaan uit Siberië nog redelijk beperkt is in vergelijking met wereldwijde bronnen", zegt Moritz Langer, permafrostonderzoeker aan de Vrije Universiteit. Maar het is ruim genoeg om impact te hebben.
Steeds minder veldwerk
Voor wetenschappers is het lastig dat er relatief weinig metingen zijn van de methaanuitstoot in Siberië. Het was nooit makkelijk onderzoek te doen in de streek, aangezien deze zo uitgestrekt en afgelegen is.
Maar de laatste jaren is het nog taaier geworden, zegt Vonk. Eerst maakte corona veldwerk onmogelijk. Na de grootschalige invasie van Oekraïne door Rusland zijn de banden met Russische universiteiten verbroken. Sinds 2019 heeft er niemand uit haar eigen groep nog veldwerk gedaan in Siberië.
Er gebeurt nog wel wat veldwerk, maar veel minder dan vroeger. "Dat is enorm schadelijk voor het wetenschappelijk begrip van waar de aarde naartoe gaat", zegt aardwetenschapper Vonk. En dat terwijl wetenschappers nog tal van vragen hebben. Nog regelmatig worden we overvallen door snelle of lokale veranderingen die niemand zag aankomen. "Dit was al een belangrijke gat in de wetenschappelijke kennis, en dat wordt alleen maar erger."
De schaarse metingen worden nu aangevuld met waarnemingen door satellieten. Ook gebruiken onderzoekers steeds meer kunstmatige intelligentie en andere hightech. Maar dat werkt alleen als je kunt leunen op een basis van gegevens waarmee je kan valideren dat deze technieken kloppen, zegt Vonk: "Je moet op de grond metingen doen, gewoon het veld in."
Ondanks dit onderzoek blijven onderzoekers zitten met veel vragen over de permafrost in Siberië. Vooral de toekomst van de permafrost is heel onzeker. Mogelijk zal er steeds meer methaan gaan lekken. Juist de metingen uit het veld zijn hard nodig om dit in de gaten te houden.