In Hardenberg zijn sinds 20.00 uur zo'n honderd boeren bij elkaar om de stikstofplannen van het kabinet te bespreken. "We gaan de brief van het kabinet toelichten, uitleggen wat die regionaal betekent en mogelijke acties bespreken", zegt melkveehouder Everdien Kuiper, organisator van de bijeenkomst bij een transportbedrijf in de Overijsselse gemeente.
"Boeren zeggen 'we zien wel hoe het gaat lopen want we doen er toch niet aan mee', maar we hebben het idee dat niemand weet wat er op ze afkomt", zegt Kuiper. Volgens haar zijn agrariërs bereid om actie te gaan voeren als duidelijk wordt wat er aan de hand is. Het zou vooralsnog om lokale en regionale acties gaan.
Boerenactiegroep Agractie ziet de onrust onder boeren over de stikstofplannen toenemen, zegt voorzitter Erik Luiten. Volgens hem "broeit het behoorlijk" onder de boeren en zullen volgende week eerste acties worden gehouden.
Zones rond natuurgebieden
Het kabinet presenteerde op 26 juni een pakket waarmee Nederland van het stikstofslot moet worden gehaald. Rond vijftien grote natuurgebieden komen zones van een kilometer en rond 85 andere natuurgebieden zones van 500 meter. Voor boerenbedrijven in die gebieden kan dat betekenen dat zij moeten stoppen, verhuizen of investeren in maatregelen om de stikstofuitstoot te verlagen. Daarnaast wil het kabinet de stikstofuitstoot door de landbouw landelijk met 42 tot 46 procent terugbrengen ten opzichte van 2019.
De maatregelen leiden tot zorgen in de landbouwsector. Luiten, die zelf een melkveebedrijf met 150 koeien heeft, spreekt van een stapeling van maatregelen met verstrekkende gevolgen. "Als ik naar mijn eigen bedrijf kijk, zie ik gewoon dat ik tonnen moet gaan investeren om eraan te kunnen voldoen, terwijl ik nog steeds dezelfde omzet draai. In de economische wereld gaat die vlieger gewoon niet op."
'Niet bang voor investeringen'
Volgens Luiten is het probleem niet dat de boeren niet willen investeren. "De meeste ondernemers zijn niet bang om investeringen te doen. Alleen bij investeringen wil je ook zien dat je daar een verdienmodel aan hebt en dat je eraan kunt verdienen. Dat zit er in dit verhaal totaal niet in. Er ligt wel een opgave om tonnen te investeren, maar zonder omzetvergroting."
Dat de voorstellen pijn zullen doen, erkent het kabinet. Volgens het kabinet is ingrijpen echter onvermijdelijk. Na jaren van vastgelopen stikstofbeleid moet er ruimte komen om weer vergunningen te verlenen voor onder meer nieuwe woningen en wegen.
Minister Van Essen van Landbouw waarschuwde eerder voor het afzwakken van de plannen. In het debat van 2 juli benadrukte hij dat het pakket van maatregelen een samenhangend geheel vormt en dat het afzwakken van onderdelen niet mogelijk is zonder gevolgen. Hij vreesde anders voor "stilstand".
Actiebereidheid
De zorgen bij boeren lijken steeds nadrukkelijker over te slaan in actiebereidheid, vertelt Erik Luiten. Vorige week kwamen boeren in Apeldoorn bijeen. Volgens Luiten wordt in verschillende appgroepen gesproken over mogelijke acties. "Volgende week zullen er acties komen op lokale en regionale schaal", vertelt hij.
Welke vorm die acties krijgen, is nog niet duidelijk. "Alles behoort tot de mogelijkheden", zegt Luiten. Hij wijst erop dat er boeren zijn die zelf bepalen hoe zij hun onvrede willen uiten.
20 miljard euro
Dat de actiebereidheid juist nu zo groot is, midden in de zomer en tijdens een drukke periode op de boerenbedrijven, zegt volgens Luiten veel over de stemming in de sector. "Nu is het zo droog is, zijn veel boeren druk bezig om hun dieren en gewassen van water te voorzien. Dat ze desondanks bereid zijn om actie te voeren, is veelzeggend."
Land- en tuinbouworganisatie LTO Nederland zegt niets af te weten van eventuele landelijke acties.
Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur zegt in gesprek te willen blijven met boeren en benadrukt dat met het stikstofpakket via natuurherstel vergunningverlening in Nederland weer mogelijk wordt. "Hiermee komt er weer ruimte voor boer, natuur en bouw."
Het ministerie zegt dat er 20 miljard euro euro beschikbaar is "om boeren te ondersteunen bij het maken van keuzes die passen bij hun situatie, zoals omschakelen, extensiveren, verplaatsen of, als zij dat wensen, stoppen met hun bedrijf".