Het Japanse parlement heeft voor het eerst sinds 1947 een grote wijziging aangenomen in de Wet op het Keizerlijk Huis. Voortaan kunnen mannen uit keizerlijke zijtakken worden geadopteerd, zodat hun toekomstige zonen de troon kunnen erven. De populaire prinses Aiko blijft uitgesloten.
De wet moet voorkomen dat de monarchie langzaam uitsterft. De Japanse keizerlijke familie telt nog maar zestien leden. Slechts vijf van hen zijn man.
Vrouwelijke leden moesten het hof verlaten zodra zij met een gewone burger trouwden. Dat gebeurde in 2021 met prinses Mako, de dochter van kroonprins Akishino. Zij verloor haar titel en verhuisde met haar man naar New York.
Nu kunnen nog maar drie mannen keizer Naruhito opvolgen: zijn 60-jarige broer kroonprins Akishino, daarna diens 19-jarige zoon Hisahito en als laatste prins Hitachi van 90, een oom van Naruhito. Hisahito was bij zijn geboorte in 2006 de eerste jongen die in ruim veertig jaar binnen de familie werd geboren.
Vrouwen mogen blijven
Nu de wet is gewijzigd mogen vrouwen na hun huwelijk hun keizerlijke status behouden en officiële taken blijven uitvoeren. Hun echtgenoot en kinderen blijven gewone burgers.
De meest controversiële wijziging is dat ongehuwde mannen vanaf 15 jaar uit elf voormalige keizerlijke zijtakken geadopteerd kunnen worden. Die verloren tijdens de Amerikaanse bezetting in 1947 hun status. Ze splitsten zich zo'n zeshonderd jaar geleden al af van de hoofdfamilie.
De kandidaten staan 36 tot 38 verwantschapsgraden van keizer Naruhito af. Ze krijgen zelf geen recht op de Chrysantentroon. Een zoon die na hun opname wordt geboren, krijgt dat wel.
Asahiro Kuni, de 81-jarige telg uit een voormalige keizerlijke zijtak, verwacht weinig animo. "Er wordt van je gevraagd je leven op te offeren voor het geluk van de bevolking", zegt hij tegen nieuwszender TBS. "Ik zou dat mijn familie niet kunnen vragen."
Fel debat
In het parlement werd de keuze van premier Takaichi om de wet door te zetten fel bekritiseerd. "Als je een man moet zoeken die 38 verwantschapsgraden verwijderd is, hem adopteert en zijn zoon troonopvolgingsrecht geeft, zou het dan niet logischer zijn dat recht toe te kennen aan de dochter van de keizer?", vroeg oppositiepolitica Renho Saito.
Takaichi verwees naar de 19e-eeuwse adoptie van een man die 32 verwantschapsgraden van de toenmalige keizer verwijderd was. "De troon is voorbehouden aan mannen in de mannelijke lijn", concludeerde de eerste vrouwelijke premier van Japan.
Toch heeft Japan acht vrouwelijke keizers gehad. Zij waren volgens de traditionele stamboom allemaal via de mannelijke lijn met het keizerlijk huis verbonden. De laatste, Go-Sakuramachi, regeerde van 1762 tot 1770.
In 2005 adviseerde een regeringscommissie om, naar voorbeeld van onder meer het Nederlandse koningshuis, het oudste kind voorrang te geven, ongeacht het geslacht. Dat plan werd geschrapt na de geboorte van prins Hisahito in 2006.
Deskundigen verdeeld
De regerende Liberaal-Democratische Partij (LDP) zegt dat de wet bedoeld is om de keizerlijke familie op peil te houden, niet om de troonopvolging te veranderen. Volgens tegenstanders klopt dat niet: zodra zonen van geadopteerde mannen recht krijgen op de troon, bepaalt de wet wie later keizer kan worden.
Ook deskundigen zijn verdeeld. Historica Keiko Hongo van de Universiteit van Tokio pleit in de krant Asahi voor de eenvoudigste oplossing: "Vrouwen toelaten tot de troon en het oudste kind voorrang geven." Het adoptievoorstel ondermijnt volgens haar de legitimiteit van het keizerlijk huis en maakt de opvolging vatbaar voor politieke willekeur. "Uiteindelijk moet iemand de kandidaten selecteren."
In hetzelfde interview verdedigt jurist Akira Momochi de wet: "Het keizerlijk huis en gendergelijkheid staan ver van elkaar af." Een traditie van bijna tweeduizend jaar veranderen op basis van hedendaagse waarden noemt hij "arrogantie van de moderne mens".
Weinig publiek draagvlak
De bevolking lijkt daar anders over te denken. Volgens een peiling van de krant Mainichi steunen ruim zeven op de tien Japanners een vrouwelijke opvolger. Slechts zes procent is tegen een keizerin.
Keizer Naruhito mag zich volgens de grondwet niet in het politieke debat mengen. Toch sprak hij voor zijn recente bezoek aan Nederland en België een wens uit. De oplossing moest "op begrip van de bevolking kunnen rekenen". Het parlement heeft nu voor hem gekozen en het begrip ontbreekt.