Alcohol en drugs verwacht je niet direct in een verpleeghuis voor ouderen, maar bij zorgorganisatie De Waalboog in Nijmegen hebben ze die wel. Tientallen ouderen met verslavingsproblemen krijgen er dagelijks een afgesproken hoeveelheid middelen.
Het wooncomplex voor mensen met verslavingsproblemen bestaat een half jaar. De eerste bevindingen van de zorgorganisatie zijn goed en brancheverenigingen zijn overwegend positief.
"We zien dat ouderen met een verslaving vaak tussen wal en schip raken", zegt Ewoud de Jong, arts in het woonzorghuis. Verslaafde ouderen kunnen vaak niet terecht in een regulier verpleeghuis, legt hij uit. Tegelijkertijd hebben ze meestal te veel ouderdomsklachten om in een ggz-instelling te blijven of begeleid te wonen in de verslavingszorg.
Dagelijkse levensbehoefte
De bewoners krijgen in het verzorgingshuis reguliere zorg. "Daarnaast drinken sommigen best wat alcohol of roken een jointje, maar over de hoeveelheden en tijdstippen zijn afspraken tussen bewoners en verzorgers", zegt De Jong. "De verslavende middelen zijn voor bewoners dus ook een soort dagelijkse levensbehoefte, maar dan wel met gereguleerd gebruik."
De 59-jarige bewoner Door was jarenlang verslaafd aan cocaïne en heroïne. Inmiddels krijgt ze twee keer per dag methadon, een medicijn dat vaak gebruikt wordt als alternatief voor harddrugs, om gebruikers van hun verslaving af te helpen.
"Ze komen op vaste tijden en dan moet je het innemen", zegt ze. In andere huizen voor ouderen was dat volgens haar ondenkbaar. Ze is blij dat het hier wel mogelijk is. "Ik vind het goed dat ze je hier steunen en helpen."
De Waalboog werkt veel met experts. "Wij hebben kennis op het gebied van specialistische ouderenzorg. Wat verslavingen en psychiatrie betreft, hebben we externe partners ingeschakeld."
Bewoners hebben veel bewegingsvrijheid. "Hun leven ziet er wisselend uit. Sommigen zitten de hele dag op het balkon, anderen gaan vaak naar het stadscentrum."
Wat zeggen de cijfers?
Uit recent onderzoek blijkt dat overmatig gebruik van alcohol en opiaten vaker voorkomt onder ouderen vergeleken met andere verdovende middelen. Het onderzoek werd uitgevoerd door Ladis, het Landelijk Alcohol en Drugs Informatie Systeem.
Volgens het Leger des Heils kan overmatig gebruik van alcohol of drugs een aanleiding zijn voor onveilig of onbegrepen gedrag. Het aantal personen met onbegrepen gedrag neemt toe in Nederland. Afgelopen week publiceerde het Centraal Bureau voor Statistiek cijfers waaruit bleek dat er in 2024 door de politie ruim 60.000 personen met onbegrepen gedrag werden geregistreerd. Van hen is ruim 18 procent 65 jaar of ouder.
Hoogleraar Bianca Buurman is blij met ontwikkelingen als die bij De Waalboog. Ze is voorzitter van de beroepsvereniging voor verzorgenden en verpleegkundigen. "Voor mensen met onbegrepen gedrag geldt vaak dat ze een plek missen waar ze goed kunnen wonen."
Verpleegkundigen hebben volgens Buurman veel vragen over ouderen met een combinatie van verslavingsproblemen en lichamelijke problemen. "In verpleeghuizen is kennis van de ggz en psychiatrische aandoeningen niet altijd aanwezig en binnen de ggz de kennis over lichamelijke klachten niet." Die kennis samenbrengen in het verpleeghuis kan een grote verbetering zijn, vindt ze.
Afkicken geen doel
Toch plaatsen deskundigen ook kanttekeningen bij de Waalboog-aanpak. Wilco Sliedrecht, voorzitter van de Vereniging voor Verslavingsgeneeskunde, waarschuwt voor gemakzucht. "Verslaving is vaak een overlevingsstrategie voor mensen die de zin van het leven niet zien zonder de demping van verdovende middelen", zegt hij. "Daarom is het belangrijk om alternatieven te geven, zoals zingeving."
Branchevereniging De Nederlandse GGZ is ook voorstander van het zoeken naar alternatieven, maar zegt dat kwaliteit van leven voor bewoners voorop moet staan. "Je moet ook gezondheidsschade beperken." Dat kan bij afkicken niet altijd.
Sliedrecht vult aan: "Toch moet er wel elk halfjaar geëvalueerd worden of de aanpak nog past voor bewoners. Ook blijft het van belang om te motiveren tot minderen of afkicken." Volgens hem liggen onder een verslaving vaak andere problemen, zoals een depressie of trauma. Hij denkt dat de verslaving soms beter bij de oorzaak aangepakt kan worden.
De Waalboog zegt dat het functioneren van bewoners wekelijks wordt besproken, maar dat de aanpak echt is gericht op het welbevinden en gereguleerd gebruiken van middelen. "Mocht het zo goed gaan met een bewoner dat afkicken toch een haalbare optie blijkt, dan is dat mooi meegenomen, maar dat is nooit het doel."