Eerder dan verwacht dreigt er een tekort aan de hoeveelheid beschikbare elektriciteit in Nederland. Dat meldt de landelijk netbeheerder Tennet in een jaarlijks advies aan het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Vorig jaar was de verwachting nog dat zo'n tekort pas in 2030 zou optreden.
Nu denkt de Tennet dat dit al in 2028 kan gebeuren. "Het risico op een elektriciteitstekort neemt aanzienlijk toe," zegt Maarten Abbenhuis, operationeel directeur van Tennet. De overheid moet daarom haast maken met een subsidieregeling voor gascentrales, adviseert de netbeheerder.
Het advies heeft niets te maken met netcongestie en de druk op het elektriciteitsnet; alle kabels, transformatoren en hoogspanningsmasten in Nederland. Dit rapport gaat over de productie van elektriciteit door gas-, kolen- en kerncentrales, windmolens en zonnepanelen.
Het dreigend tekort aan elektriciteit wordt veroorzaakt door de toenemende vraag. Steeds meer bedrijven schakelen over van gas op elektriciteit. Ook particulieren rijden steeds vaker op elektriciteit in plaats van benzine en stoken hun huis warm met elektrische warmtepompen in plaats van gas.
De norm is streng in Nederland; er mag niet vaker dan vier uur per jaar een tekort aan elektriciteit ontstaan. Dat dit toch dreigt te gebeuren is het gevolg van de toenemende afhankelijkheid van elektriciteit afkomstig van zon en wind. Hierdoor worden gascentrales steeds vaker verliesgevend.
Toch is er ook in de toekomst zogenoemd 'regelbaar vermogen' nodig. Dat betekent dat er gas- of kolencentrales nodig zijn die bij een gebrek aan zon en wind voor voldoende elektriciteit zorgen. De eigenaren van die centrales worden dan betaald om klaar te staan en bij te springen als er een tekort is.
Het kabinet heeft al besloten om zo'n 'capaciteitsmechanisme' te ontwikkelen. Minister Stientje van Veldhoven van Economische Zaken en Klimaat komt naar verwachting binnenkort met de uitwerking van de plannen. Het klinkt simpel: gascentrales aanzetten bij een tekort aan elektriciteit uit zon en wind. In de praktijk ligt het iets ingewikkelder. Zo moet het systeem de vrije elektriciteitsmarkt zo min mogelijk verstoren en niet meer kosten dan strikt noodzakelijk.
Toch is haast geboden volgens de netbeheerder. "We moeten nu echt starten met capaciteitsmarkt", zegt Abbenhuis. Volgens Tennet moet dit in de winter van 2029/2030 operationeel zijn. "Dat kan als we aansluiten bij ontwikkelingen in onze buurlanden."
België heeft al een aantal jaren een capaciteitsmarkt net als het Verenigd Koninkrijk. Ook Duitsland en Denemarken ontwikkelen zo'n systeem. Leveringszekerheid van elektriciteit is voor een flink deel afhankelijk van de samenwerking met andere landen in Europa. Ook daar groeit de komende jaren het dreigende elektriciteitstekort, schrijft Tennet in het advies.
Naast het subsidiëren van gascentrales, zijn er grote batterijen nodig. Die moeten tijdelijk overtollige elektriciteit uit zon en wind opslaan en teruggeven bij een tekort. Verder pleit Tennet ervoor om niet alleen energiecentrales te betalen om 'stand by' te staan. Grote afnemers van elektriciteit zouden betaald moeten worden om minder elektriciteit af te nemen bij een tekort. Hoe meer bedrijven en particulieren financieel profiteren van het meebewegen met vraag en aanbod van elektriciteit, hoe minder groot het probleem wordt.
Tekort kan opgelost worden
Weliswaar dreigt er volgens de huidige berekeningen over een aantal jaren een tekort, de grootte van het tekort is volgens Tennet overzichtelijk. Het gaat om een beperkt aantal uren, vooral in de winter. De netbeheerder gaat ervan uit dat er genoeg mogelijkheden zijn om een tekort te voorkomen.
Mocht de capaciteitsmarkt niet op tijd operationeel zijn, kan Tennet ook individuele afspraken maken met eigenaren van gascentrales. Niet alleen moet voorkomen worden dat ergens het licht uit gaat. Een dreigend tekort kan ook voor een extreem hoge elektriciteitsprijs zorgen.