Tientallen gesprekken met betrokkenen en het bestuderen van meer dan een miljoen documenten gingen eraan vooraf. En nu is het zover: de eerste dag van de verhoren van de parlementaire enquêtecommissie Corona. Ook al vormen die sessies de laatste stap in de onderzoeksfase en is er lang naar uitgekeken: op de tribune zitten maar zo'n twintig mensen.
Toegegeven: er is ook beperkt plek op de verhoging achter de getuigen. De betrokken burgers, van middelbare leeftijd of ouder, moeten hun best doen om de aandacht erbij te houden. Soms lijkt iemand licht in slaap te vallen. De antwoorden waar je op hoopt moeten ook maar net voorbij komen. In totaal duren de verhoren negen weken.
Niet iedereen wil vertellen waarom hij of zij er is. Tijdens de eerste schorsing staat een groepje mannen bij elkaar bij de waterkoeler op de gang. "Ken je die sticker met NOS fake news (nepnieuws)?", vraagt één van hen. "Wij praten niet met de NOS." Het laat duidelijk zien dat het wantrouwen tegenover traditionele media, wetenschap en overheid, dat in coronatijd vaak boven kwam drijven, nog steeds aanwezig is.
Parlementaire enquêtecommissie
In de commissie zitten vijf Kamerleden. Zij onderzoeken hoe besluiten rond het coronabeleid tot stand zijn gekomen, zoals de lockdowns, schoolsluitingen, de avondklok, de mondkapjesplicht en het coronatoegangsbewijs.
Daarbij roepen ze getuigen op die ze onder ede verhoren. Vandaag waren dat Marion Koopmans (viroloog) en Bruno Bruins (oud-minister voor Medische Zorg). Later volgen onder meer Mark Rutte (oud-premier) en Jaap van Dissel (oud-voorzitter van het Outbreak Management Team).
Het doel is om lessen te trekken, zodat bij een volgende (gezondheids)crisis mogelijk betere keuzes gemaakt kunnen worden.
André Schipper uit Zaanstad wil wel uitleggen wat hij komt doen. Hij is gepensioneerd en deels uit persoonlijke interesse aanwezig, deels vanwege zijn eigen achtergrond in de gemeentepolitiek. Hij wil meer te weten komen over het goedkeuringsproces van vaccins.
Volgens hem was er heel veel over bekend, maar heeft dat niet genoeg aandacht gekregen. "Er waren adviezen van deskundigen, die bijna niet in de media terechtkwamen. Bijvoorbeeld dat het misschien wel twijfelachtig was om jonge mensen te vaccineren."
Hij wijst daarbij naar viroloog Marion Koopmans, die vandaag als eerste getuige was opgeroepen. "Ik geloof dat mevrouw Koopmans in een groep mensen zat die adviezen moest 'ontzenuwen'. Terwijl die adviezen ook van heel goede mensen kwamen die in ziekenhuizen werkten. En dat eindigde toch vaak in een soort blame and shame (beschuldigen en beschamen)."
Nadat Koopmans is gehoord, lopen twee vrienden de enquêtezaal uit naar de uitgang van het gebouw. Ze passeren een desinfectiepomp. "Ik heb nog steeds de gewoonte om hem te gebruiken", zegt één van hen. De ander, Joeri, wil alleen spreken als zijn achternaam niet in het artikel komt. Hij werkt als ambtenaar op het ministerie van Binnenlandse Zaken.
"We hebben allemaal corona meegemaakt", zegt Joeri. "We waren er allemaal bij toen de avondklok werd ingesteld en dat soort dingen. Dus dit is wel een historische gebeurtenis waar je eigenlijk ook weer bij wil zijn."
Nieuwe pandemie onvermijdelijk
Hij was benieuwd of de verhoren niet bevooroordeeld zouden zijn. "Maar wat mij opvalt, is dat ze ook juist vragen meenemen die door een heel kritische kant van de bevolking worden gesteld." Hij doelt bijvoorbeeld op de vraag aan Koopmans of eerder ingrijpen tot minder doden had geleid.
Koopmans liet in haar antwoorden blijken dat het onvermijdelijk is dat er weer een pandemie komt. Joeri hoopt, vanuit zijn achtergrond als ambtenaar, dat de overheid leert van de coronacrisis en informatie over die periode goed opslaat.
"Je hoopt dat bij vraagstukken van historisch belang, ambtenaren zich blijven afvragen: van welke overleggen moeten we welke informatie sowieso veiligstellen?"