Eigenlijk hadden de Duitse kranten nu vol moeten staan met artikelen over de omvangrijke hervormingen van de regering. Maar nu die uitblijven en slechte peilingen elkaar opvolgen, bepaalt opeens een ander verhaal de voorpagina's: moet bondskanselier Friedrich Merz worden vervangen?
De geruchtenmachine kwam op gang met artikelen van het tijdschrift Stern en de tabloidkrant Bild. Binnen de partij van Merz, CDU/CSU, zou nagedacht worden over een Kanzler-Tausch. Volgens Bild is dit scenario zelfs in de partijtop besproken. De Frankfurter Allgemeine schrijft dat niemand een kabinetsval wil, maar "scenario's worden verrassend openlijk besproken".
In dit scenario zou de impopulaire Merz (70) plaats maken voor de populaire Hendrik Wüst (50), deelstaatpremier van Noordrijn-Westfalen, nota bene de thuisstaat van Merz. Wüst geldt meer als een man van het midden dan de rechts-conservatieve Merz. Volgens Duitse politieke journalisten is het geen geheim dat Wüst vroeg of laat de overstap naar Berlijn wil maken.
Woede
Merz gaat niet in op de speculaties, maar liet in een toespraak gisteravond in zijn kiesdistrict geen twijfel bestaan over zijn ambities. Hij zet vol in op een succesvolle coalitie met de SPD. "Een andere constellatie is op dit moment niet mogelijk. Ik denk überhaupt niet aan alternatieven."
Volgens het nieuwsplatform Table.media zou Merz achter de schermen woedend zijn geweest. Het team rond Wüst zou met deze speculaties Merz ondermijnen. De geruchtenmachine "breekt het gezag van het politieke midden af" en "speelt de AfD in de kaart", zou Merz vinden.
Naast Wüst gaan meer namen van potentiële opvolgers in politiek Berlijn rond. De Beierse premier Söder van zusterpartij CSU zou ook een optie zijn; hij deed al eens een gooi naar het kanselierschap. Ook CDU-fractievoorzitter Spahn komt voorbij: net als Merz impopulair, maar met sterke machtsbasis binnen de partij.
Zeker is dat deze geruchtenmolen de positie van Merz verzwakt. Het is een uiting van onvrede over én binnen de coalitie. De beloofde hervormingen en economische groei blijven uit en zijn directe communicatiestijl roept weerstand op. Ook zou Merz zijn plannen onvoldoende afstemmen.
Veelzeggend was de voorgenomen 'crisisbonus' van 1000 euro die werkgevers belastingvrij aan werknemers mochten uitkeren. Dit plan werd in de Bondsraad, waarin de deelstaten zitting hebben, door Merz' partijgenoten getorpedeerd. Het plan zou ineffectief en slecht doordacht zijn: een vernedering voor de regering.
Ook de slechte peilingen maken de regeringspartijen nerveus. Bij alle peilbureaus is de CDU/CSU ingehaald door de rechts-radicale AfD. Ook coalitiepartner SPD zakt weg. En de waarderingscijfers van Merz als bondskanselier zijn historisch laag.
Een wisseling van de wacht kan alleen met medewerking van Merz zelf. De Bondsdag zou vervolgens een nieuwe bondskanselier kunnen kiezen. De coalitie van CDU/CSU en SPD leunt echter op een kleine meerderheid van 12 zetels. Niet toevallig: Merz had vorig jaar door tegenstemmen uit eigen gelederen twee stemmingen nodig om tot kanselier gekozen te worden.
Stabiliteit
Volgens Duitse media doet ook nog een ander scenario de ronde binnen de partij: een minderheidsregering. De CDU/CSU zou dan alleen verder regeren en met wisselende meerderheden besluiten doorvoeren. De AfD zou dan niet langer uitgesloten worden, om rechts beleid mogelijk te maken. Deze optie is echter voor vele CDU'ers onbespreekbaar.
De christendemocraten beseffen dat er op dit moment niets anders op zit dan verder regeren met de SPD. Als de coalitie klapt, volgt Duitsland volgens CSU-leider Söder het pad van de Weimarrepubliek. Dat was de eerste democratische periode van Duitsland, die eindigde met de nazi-machtsovername in 1933. De ondergang van de democratie begon in 1930 met de verwijdering van de SPD uit de regering, waarna geen werkbare meerderheid meer kon worden gevormd.
Met zulke grote woorden probeert de partijtop stabiliteit af te dwingen. Te midden van de oorlogen in het Midden-Oosten en Oekraïne moeten de rijen in Berlijn zich sluiten, juist nu de Franse president Macron binnenkort afzwaait en de Britse premier Starmer wankelt.
Akkoord
De speculaties voeren in ieder geval de druk op de regering op om te leveren. Voor het zomerreces wil de regering met omvangrijke pensioen- en belastinghervormingen komen. Op dit moment lopen de onderhandelingen tussen CDU/CSU en SPD daarover hoog op. Het lot van Merz is deels afhankelijk van het bereiken van een akkoord hierover.
Na de zomer volgen drie Oost-Duitse deelstaatverkiezingen, waar beide regeringspartijen vermoedelijk opnieuw gevoelige nederlagen zullen lijden. Ook daarna kan de kanseliersvraag weer opspelen.
De naam van Hendrik Wüst zal vermoedelijk blijven opduiken.