Een lach en glunderende ogen. Bart en Slawek kijken naar een video van hun romantische trip naar Parijs eerder deze maand. Het Poolse stel had daar een feestje van andere lhbti-activisten. Gejuich barst los wanneer Bart op een knie gaat met een ring in de hand. "Ik wist niet dat ik hem om moest doen", blikt Bart terug vanaf zijn bank in hun gezellige flat in Warschau. "Ik dacht: Slawek, doe hem om en dan is het gedaan. Nu kan je niet meer terug."
Bartek Staszewski (35) is lhbti-activist, Slawek Wodzynski (45) ambtenaar. Ze kennen elkaar al dertien jaar, maar trouwen wilden ze de afgelopen jaren bewust niet. Want dat kunnen Poolse stellen van hetzelfde geslacht alleen in het buitenland. Juridisch waren deze huwelijken toch niet geldig in Polen. Bart en Slawek hoopten ooit thuis te kunnen trouwen. Nu besluiten ze ervoor te gaan, net als veel vrienden en kennissen.
Want huwelijken tussen personen van hetzelfde geslacht die in de EU zijn gesloten, worden toch erkend. Die stap volgt na uitspraken van het Hof van Justitie van de EU en de hoogste administratieve rechter van Polen. "Het moet ons in feite dezelfde rechten geven als wanneer we het in Polen zouden doen", zegt Slawek. "Een huwelijk hier kan nog tien jaar duren."
Europese hof
Twee Poolse mannen die in 2018 in Duitsland trouwden en hun huwelijksakte wilden laten registreren in Polen, procedeerden tot aan het hoogste Europese hof en kregen gelijk. Makkelijk ging die erkenning niet, zelfs na de uitspraken van de rechters.
De regering, die bestaat uit een bonte coalitie van links progressief tot christelijk conservatief, stribbelde eerst nog tegen. Dit soort huwelijken zou vanwege "technische redenen" niet erkend kunnen worden, en echtparen zouden afzonderlijk rechtszaken moeten aanspannen.
Het leidde tot woedde in de lhbti-gemeenschap. Zeker omdat premier Tusk in de campagne drie jaar geleden zei op te komen voor hun rechten. Bart organiseerde met andere activisten protesten en riep de regering op de uitspraken te respecteren.
Excuses
Vorige week ging Tusk toch overstag. Dit was volgens hem een kwestie van menselijke waardigheid. De premier bood zelfs zijn excuses aan, aan "iedereen die zich al die jaren afgewezen en vernederd heeft gevoeld". De staat heeft deze Polen lange tijd gefaald, concludeerde Tusk. Een veelzeggende kanttekening volgde daarbij wel voor de meer conservatieve kiezers: adoptie zal voor deze echtparen niet mogelijk zijn.
Kort na de koerswijziging van de regering besloot de burgemeester van Warschau, Rafal Trzaskowski, als eerste zo'n huwelijk te erkennen. Inmiddels is dit ook al met echtparen in de stad Wroclaw gebeurd. Het komt met de nodige uitdagingen. Zo staat er op de aktes nu nog 'man' en 'vrouw'. Vrijdag kondigde de regering aan dat er andere versies zullen komen voor twee mannen of twee vrouwen.
Recent waren er demonstraties in Warschau voor LHBTI-rechten:
Maar er zijn andere grote vragen over hoe deze erkenning in de praktijk gaat uitpakken. Want alle administratieve instanties moeten het document accepteren. De erkenning is "een eerste stap", zegt advocaat Karolina Gierdal van de lhbti-organisatie Lambda. "Nu moeten we de strijd aangaan met al die instanties. Of de sociale zekerheid eronder valt, of het ook geldt voor de erfenis. Hoe zit het met de belastingen? We weten nog niet wat er gaat gebeuren."
Dit zou allemaal makkelijker geregeld kunnen worden via aparte wetgeving, maar die zal de conservatieve president Nawrocki vast en zeker tegenhouden met zijn vetorecht. Na de uitspraak van het Europese hof verklaarde een adviseur van de president dat hij niet zal meewerken aan de "terreur van regenbooguitspraken" die "het gezin compleet vernietigen". De regering belooft om Nawrocki heen te werken zoals tot nu toe met allemaal dossiers gebeurt wanneer het Poolse staatshoofd dwarsligt.
Volgens advocaat Gierdal gaat het momenteel om zo'n duizend echtparen die hun huwelijk in het buitenland willen erkennen. Maar waarschijnlijk zullen veel meer Poolse stellen nu willen trouwen, net als Bart en Slawek.
Denemarken
Of zij al weten wanneer hun huwelijk is? Zo snel mogelijk, zegt Bart, misschien juni. "Misschien september", tempert Slawek de verwachtingen. "Juni", dringt Bart aan. Ja, het is een enorme stap, die erkenning. Maar hij is bang dat het toch weer teruggedraaid kan worden. Zeker als volgend jaar weer radicaal-rechtse partijen aan de macht komen.
Waar het stel het wel over eens is, is de locatie. Ze willen naar Denemarken, want daar kan je als buitenlands koppel makkelijk trouwen. En als het even kan op een mooi eiland. Bart: "Eindelijk wordt het een huwelijk met juridische geldigheid. Niet alleen een symbolische foto en een papiertje."