Iran en de VS zijn verwikkeld in wat experts omschrijven als een game of chicken. Wie is de angsthaas en geeft het spel als eerste op? Vandaag stuurde Teheran weer een voorstel voor een akkoord, maar ook dat zal Washington waarschijnlijk niet zomaar accepteren.
Beide landen staan onder druk, maar tot nu toe was niemand bereid tot grote concessies. De details van het nieuwe Iraanse tegenvoorstel voor een einde aan de oorlog zijn nog onbekend. Maar het is al ruim drie weken een patroon dat de twee vijanden blijven botsen over met name afspraken over het Iraanse atoomprogramma.
Daar komt sinds kort bij dat Iran eist dat de VS eerst zijn zeeblokkade opheft voordat over de nucleaire kwestie kan worden overlegd. De Amerikaanse president Trump wil daar echter niets van weten. De woensdag tot recordhoogte gestegen olieprijs is een blijk dat de onderhandelingen lijken vastgelopen.
Trump legt de verantwoordelijkheid daarvoor bij Teheran. "We hebben net met Iran gesproken. We moeten zien wat er gebeurt, maar ik ben niet blij. Hun leiderschap is totaal verdeeld, ze maken aldoor ruzie met elkaar. De een zegt dit, de ander zegt dat. Ze zijn het spoor bijster", zei de president voordat hij vrijdagmiddag naar zijn buitenverblijf in Florida vertrok.
Impopulaire oorlog
Kenners onderschrijven dat er sprake is van een impasse. "Beide partijen lijden pijn", zegt Irankenner Peyman Jafari, verbonden aan het Amerikaanse Princeton University. Iraniërs kampen met gierende inflatie: een euro is inmiddels ruim anderhalf miljoen rial waard. De uitvoer van olie ligt stil door de Amerikaanse blokkade en de schade door bombardementen is groot.
Aan de andere kant is Trump volgens Peyman "naarstig op zoek naar een uitweg". De oorlog is impopulair onder Amerikanen, onder meer vanwege de fors gestegen benzineprijzen. Ruim zes op de tien burgers vindt het een fout besluit dat Iran is aangevallen, zo blijkt uit een peiling van The Washington Post en ABC News.
"Er komen verkiezingen in november en Republikeinen worden nerveus", legt Jafari uit. Hij verwacht dat er halverwege mei internationaal een kantelpunt komt. Europese landen hebben nu nog kunnen putten uit reserves, maar krijgen later deze maand volgens Jafari te maken met grote tekorten. "Zoals we nu al zien met kerosine."
Langste adem
Trump beweerde onlangs dat de blokkade van de Straat van Hormuz zo effectief is, dat de Iraanse economie deze situatie niet lang vol kan houden. Volgens Ali Vaez, Iranexpert bij denktank International Crisis Group, is dat zwaar overdreven.
Hij legt uit dat Iran vrij gemakkelijk de oliekraan iets kan sluiten zonder de productiecapaciteit te beschadigen. "Verreweg de meeste olie is ook niet voor export, maar voor binnenlands gebruik. En het regime deinst er niet voor terug om economische pijn af te wenden op de bevolking."
Beide kenners denken dat het Iraanse regime in huidige situatie de langste adem zal hebben. Mede omdat de machthebbers weinig motivatie hebben om mee te buigen met de Amerikaanse eisen. "Er is nauwelijks nog ruimte voor gematigde opvattingen in een land dat twee keer is aangevallen door de VS terwijl het aan het onderhandelen was met de VS. Er zijn geen gematigde leiders meer over."
Afgelopen nacht verliep de deadline dat de regering-Trump het Congres toestemming moest vragen voor de oorlog tegen Iran, die zestig dagen geleden begon. Die goedkeuring is echter niet nodig, zo redeneerde defensieminster Hegseth, omdat er een wapenstilstand geldt.
Maar er zijn signalen dat Iran mogelijk binnenkort weer wordt gebombardeerd door de VS. Anonieme bronnen zeggen tegen Amerikaanse media dat Trump is bijgepraat door generaals over nieuwe aanvalsplannen. Een nieuwe "korte en krachtige" aanvalsgolf kan hopelijk de impasse aan de onderhandelingstafel doorbreken, zo is de gedachte.
'Compromis nodig'
Ook het Israëlische leger zou zich voorbereiden op nieuwe militaire actie tegen Iran. Anonieme Israëlische functionarissen stellen dat de gesprekken tussen de VS en Iran mogelijk volgende week al volledig zullen imploderen.
Vaez: "Israël wil een wisseling van het regime in Iran en zal zo hard mogelijk druk uitoefenen op Trump om geen akkoord te sluiten. Het is zeker mogelijk dat de beide landen nog een keer een grote aanval zullen uitvoeren."
Maar het is de vraag hoe effectief dat zal zijn. Het geestelijke regime is hard getroffen in de oorlog, evenals het Iraanse raket- en atoomprogramma. Desondanks zitten de machthebbers nog ferm in het zadel, is de Straat van Hormuz een troef gebleken en is het hoogverrijkte uranium van Iran nog niet terecht.
Maximalistische eisen
"Ik denk dat de Iraniërs uiteindelijk wel bereid zijn tot een compromis", aldus Vaez. Daarvoor moeten volgens hem wel eerst de juiste omstandigheden ontstaan. "Trump moet zijn maximalistische eisen opzij zetten en de Iraniërs met wat respect behandelen." Als grootste obstakel ziet hij dat Trump "Iran wil vernederen en overwinnen".
Bemiddelaars Pakistan, Egypte, Saudi-Arabië en Turkije proberen achter de schermen een oplossing te vinden. "Maar uiteindelijk kan niemand van hen de fundamentele obstakels uit de weg halen", sluit Vaez af.