Zonnig, al best warm en vrijwel geen regendruppel te bekennen. Voor het tweede jaar op rij is het voorjaar opvallend droog in Nederland. In sommige delen van het land worden zelfs al de eerste sproeiverboden voorbereid. En het is pas eind april.
Net als vorig jaar loopt het neerslagtekort dit voorjaar rap op, vertelt klimaatwetenschapper Lone Mokkenstorm van het KNMI. Het tekort is nu zo'n 50 millimeter. Mokkenstorm: "Als je kijkt naar de metingen sinds begin april, dan zitten we op dit moment op de 5 procent droogste jaren. En de verwachtingen laten wel zien dat dit gaat doorzetten en er zelfs nog wat bovenuit zal steken."
Die droogte in het voorjaar is geen incident meer, ziet hydroloog Inge de Graaf van Wageningen University & Research (WUR). "Wat we over de afgelopen jaren zien, is dat we steeds vaker in die droge voorjaren komen. Dat is het effect van klimaatverandering, die extremen komen steeds vaker voor."
Het gemiddelde neerslagtekort in Nederland:
Doordat er vrijwel geen neerslag valt, het zonnig is en er een windje staat is er veel verdamping en neemt het neerslagtekort dus toe. Maar de droogte die nu in de bodem te zien is, is ook de droogte van vorig jaar. Afgelopen winter heeft het niet veel geregend, waardoor de bodem niet heeft kunnen herstellen.
Hoewel februari vrij normaal was qua neerslag, waren delen van maart ook al droog, ziet Mokkenstorm van het KNMI. "En als we naar april kijken, zie je dat we de hele maand bijna geen neerslag hebben gehad. Het is best wel extreem geweest tot nu toe. Je hebt echt een paar weken normale hoeveelheden neerslag nodig om dat weer te compenseren. Een weekje regen gaat geen zoden aan de dijk zetten."
Tekort niet aangevuld
Dat geldt al helemaal voor de diepere lagen van de grond. "De bovenlagen worden natuurlijk wel nat van de regen, maar dat is niet genoeg om de diepere lagen en het grondwater te bereiken", aldus De Graaf. Dat probleem ziet ze bijvoorbeeld op de hoge zandgronden in Oost- en Zuid-Nederland, waar de grondwatertekorten van 2025 nog niet zijn aangevuld.
Dat zal merkbaar zijn in de natuur en de landbouw, verwacht de hydroloog. "De impact valt nu nog mee, maar de watervraag van gewassen is bijvoorbeeld al vrij hoog. We verwachten ook dat er dus eerder een behoefte zal zijn aan irrigatie."
En dat is waarschijnlijk al snel te zien aan het groen buiten. "Er zit niet echt neerslag in de voorspellingen, dus dan droogt het allemaal uit en en dan zijn het de grassen, die ondiep wortelen, die als eerste geel gaan verkleuren", vertelt De Graaf. Daarnaast ziet het KNMI ook dat het risico op natuurbranden al redelijk groot is.
Weinig regen te verwachten
Of de komende maanden minder droog zullen verlopen, is nog onduidelijk. In de regel wordt de zomer heter en droger na een droog voorjaar, omdat er dan minder water in de bodem zit en dus minder verdamping en afkoeling mogelijk is. Maar hoe dat nu uitpakt, is nog niet duidelijk. Het KNMI experimenteert met seizoensverwachtingen, maar het blijft lastig om ver vooruit te kijken. In de komende twee weken valt in ieder geval weinig regen te verwachten.
De Graaf verwacht niet dat de rest van het jaar zo extreem wordt als in 2025, toen het de op twee na droogste lente was sinds ten minste 1906. "De vooruitzichten wijzen opnieuw op droogte, maar waarschijnlijk minder extreem dan vorig jaar. Door lage grondwaterstanden is het systeem wel kwetsbaar, maar onze modellen laten voor de afvoeren voorlopig vooral een milde droogte zien, al zit daar onzekerheid in."
Toch is ze te spreken over de voorbereidingen op sproeiverboden die al in delen van Nederland worden getroffen. "Ik denk dat het heel slim is dat daar nu al over wordt nagedacht. Dat is wel een ontwikkeling van de laatste jaren, in reactie op de droogte die we hebben gezien. En dat moet ook. In een veranderend klimaat moeten we ons ervan bewust zijn dat we hiermee gaan leren leven."