Oud-journalist Jan Donkers is op 82-jarige leeftijd overleden. Hij overleed in de nacht van zaterdag op zondag in zijn woonplaats Amsterdam. De journalist, radiomaker en schrijver stond vooral bekend om zijn muziekkennis en zijn kennis over Amerika. Hij maakte meer dan vijftig jaar radioprogramma's en reisde de hele wereld rond. Toen hij 80 werd, stopte hij met radio maken. Zijn laatste programma was Gonzo's Return, op de zondagmiddag op radiostation NH Gooi.
Ook verdiepte hij zich in Amsterdam-Noord, waar hij werd geboren en de eerste 23 jaar van zijn leven woonde. In de jaren 90 schreef hij er een journalistiek boek over: Zo dicht bij Amsterdam. Er kwamen zeven drukken uit, waaronder herziene versies, omdat het stadsdeel zich zo snel ontwikkelde.
Hij bleef in Amsterdam wonen, maar keerde niet meer terug naar Noord. "Noord zit in mijn DNA, ik voel me er thuis. Maar daar wonen zit er niet meer in, ik kan het niet betalen. Ik zal er wel worden begraven", zei hij in een interview in de Volkskrant in 2015.
In schrijven kan en mag alles
Donkers wilde altijd al journalist worden en had al jong belangstelling voor de Verenigde Staten. Hij begon met schrijven tijdens zijn studie sociologie, voor het Amsterdamse studentenblad Propria Cures. Daar leerde hij naar eigen zeggen een belangrijke les: dat in schrijven alles kan en mag. Daar bleef hij zijn hele leven achter staan.
Eind jaren 60 werd hij popmuziekrecensent voor de Volkskrant, en was daarmee een van de eersten in Nederland die over popmuziek schreven. Als redacteur van het undergroundweekblad Aloha (dat eerder Hitweek heette), interviewde hij vele muzikanten, onder wie Frank Zappa, John Lennon en Janis Joplin.
Dom geblaat
Ook sinds het eind van de jaren 60 maakte hij radioprogramma's voor de VPRO, aanvankelijk over popmuziek, later lag de nadruk op Amerikaanse rock, soul en blues.
Verschillende muziekprogramma's hadden Gonzo in de naam: Gonzo Radio, Gonzo's Last Stand en Gonzo's Return. Een verwijzing naar een journalistieke stijl, waarbij de verslaggever onlosmakelijk verbonden is met zijn onderwerp. De stijl werd bekend door de roemruchte Amerikaanse journalist Hunter S. Thompson.
Daarna kwamen de reisverhalen en reportages. Donkers reisde de hele wereld rond om mensen te ontmoeten en over hun land te praten. Veel van zijn reizen gingen naar Amerika, waar hij ook een jaar woonde.
Maar 2003 was een breekpunt voor hem, de tijd van de inval in Irak. "Dat triomfalisme, dat domme geblaat, die krijgszucht. En de pers, inclusief The New York Times, die ik voordien toch bewonderde, die klakkeloos achter de politiek aanliep." Hij wist toen zeker: Ik hoor hier niet bij, ik ben een Europeaan.
Bijzondere stem
Ook werkte hij mee aan het vrijdagse radioprogramma Het Gebouw, dat tien jaar lang op geheel eigen wijze journalistieke diepgang combineerde met luchtige humor, zoals in de rubriek De Groenteman. En er waren de marathoninterviews, urenlange gesprekken met één gast, waarvan Donkers er een aantal voor zijn rekening nam.
Daarnaast schreef hij voor tijdschriften als De Groene Amsterdammer, de Haagse Post en de Nieuwe Revu. Hij schreef essays en boeken over reizen, Amerika en muziek. Ook schreef hij twee romans - waar hij later niet trots op was - en een kinderboek en vertaalde werk van onder meer F. Scott Fitzgerald.
Later sprak hij ook audioboeken in, meer dan honderd, waaronder veel detectives. Zijn markante stem maakte hem daar zeer geschikt voor. Zelf was hij zich er nooit zo bewust van geweest dat zijn stem bijzonder klonk, maar hij werd er geregeld op aangesproken.
Mensen zeiden altijd dat hij zo serieus keek. Vaak durfden ze hem de eerste keer dat ze hem zagen nauwelijks aan te spreken. In een interview in 2024 zei hij daarover: "Terwijl ik juist ontzettend veel lol heb in mijn leven. Altijd gehad."
Een groepsfoto uit 1983 van schrijvers bij de presentatie van een interviewbundel over hun debuut: