Steeds meer gemeenten gebruiken scanauto's om geparkeerde auto's te controleren. Die kunnen veel meer auto's controleren dan een handhaver te voet, maar de inzet van scanauto's levert naar schatting 500.000 onterechte boetes per jaar op.
De ongeveer 250 tot 375 miljoen scans die de scanauto's voor gemeenten uitvoeren leiden tot 3 tot 5 miljoen parkeerboetes per jaar. Volgens berekeningen van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) wordt zo'n 10 procent van de boetes onterecht opgelegd.
Voor de berekeningen baseerde de Autoriteit zich op gegevens van gemeenten. Mensen die bezwaar maken tegen de boete krijgen in 40 tot 62 procent van de gevallen gelijk.
Laden/lossen en gehandicaptenkaart
Scanauto's bekijken met geavanceerde camera's kentekens van geparkeerde voertuigen en controleren met AI en algoritmes of voor de parkeerplaats is betaald. De beelden komen binnen bij handhavers die ze beoordelen.
Het blijkt nu dat juist de combinatie van een menselijk oordeel met de inzet van de technologie leidt tot verschillende risico's en tekortkomingen, zegt de AP.
Zo maakt een scanauto alleen een momentopname en ziet die geen omstandigheden. De auto kan bijvoorbeeld niet vaststellen dat iemand aan het laden en lossen is. In zo'n situatie kan een uitzondering gelden en mag iemand geen boete krijgen.
Ook de gehandicaptenkaart, die niet standaard op kenteken is geregistreerd en achter de voorruit wordt geplaatst, 'ziet' de scanauto niet. Is er niet betaald, dan zijn de systemen onverbiddelijk en volgt automatisch een boete.
Wat doet de Autoriteit Persoonsgegevens?
De AP beschermt burgers en hun grondrechten in de digitale wereld. Als toezichthouder signaleert en analyseert de AP risico's en effecten van de inzet van algoritmes in de Nederlandse samenleving. Zo was het doel van dit onderzoek naar scanauto's om een beter inzicht te krijgen in de risico's en effecten van de inzet van scanauto's voor parkeerhandhaving, en concrete aanbevelingen te geven die burgers beter beschermen.
Mensen die de dupe zijn van onterechte boetes en er bezwaar tegen maken, krijgen vervolgens te maken met tijdrovende, vaak geautomatiseerde bezwaarprocedures en gebrekkige transparantie, concludeert de Autoriteit Persoonsgegevens.
Dat geldt dus voor mensen met een gehandicaptenparkeerkaart, maar ook voor mensen die digitaal minder vaardig zijn. Gemeenten nemen hun belangen onvoldoende mee bij het ontwerp en de uitvoering van de parkeerhandhaving, vindt de AP. De kloof tussen mensen die wel digitaal vaardig zijn en mensen die dat niet zijn, wordt op die manier vergroot.
Zo wordt de boete vaak bezorgd via de digitale post. Als iemand die mist, volgt eerst een digitale herinnering en pas daarna een herinneringsbrief per post. Mensen kunnen zo onbewust meerdere overtredingen begaan, waardoor parkeerboetes zich opstapelen.
Privacy-risico's in beeld
Daar komt bij dat een gemeente pas scanauto's mag gebruiken als de privacy-risico's zijn onderzocht en beperkt, maar niet elke gemeente doet dat. En de controle op de commerciële partijen die het handhavingsproces soms uitvoeren, is vaak onvoldoende geregeld.