Een 57-jarige Syrische man uit Druten staat de komende weken voor de rechter in Den Haag voor het martelen en verkrachten van gevangenen in Syrië. Het Openbaar Ministerie verdenkt Rafik A. van misdrijven tegen de menselijkheid.
Volgens justitie was de verdachte in 2013 en 2014 actief als hoofdverhoorder van de aan het Syrische regime gelieerde militie National Defence Force. In die rol zou hij gevangenen hebben ondervraagd en daarbij veel geweld hebben gebruikt om informatie en bekentenissen af te dwingen.
'Geblinddoekt afgevoerd'
Een van Rafik A.'s slachtoffers vertelt zijn verhaal volgende week in de rechtbank. Diegene werd in 2014 opgepakt omdat hij meedeed aan protesten tegen het regime van president Bashar al-Assad. Ook plaatste hij kritische berichten op sociale media.
"Bij een kleine demonstratie werd ik van straat gekidnapt en geblinddoekt afgevoerd", vertelt hij. "Tijdens de rit naar de verhoorlocatie in een dorp buiten Salamiyah werd ik al mishandeld. Er werden wapens op mij gericht, ook op mijn hoofd. Ik wist toen niet eens wie mij had meegenomen", zegt hij.
De plek waar hij naartoe werd gebracht, bleek een boerderij waar volgens hem ongeveer honderd gevangenen vastzaten, verdeeld over meerdere ruimtes.
Ernstige beschuldigingen
Volgens het OM was het slachtoffer zeker niet de enige die werd mishandeld. De 'Syrische beul uit Druten', zoals het OM hem noemt, wordt verdacht van minstens negentien strafbare feiten. In de zaak worden negen slachtoffers genoemd, onder wie twee vrouwen, die zijn mishandeld en vernederd. Zij zouden zijn geslagen, geschopt, opgehangen en blootgesteld aan stroomstoten. Alle slachtoffers in het dossier blijven anoniem.
Op de tenlastelegging staan 25 strafbare feiten. Ook zou sprake zijn geweest van seksueel geweld. Een vrouw zou zijn verkracht en seksueel mishandeld. Rafik A. wordt daarom vervolgd voor misdrijven tegen de menselijkheid.
De Syriër zou sinds 2021 in Nederland zijn en een tijdelijke asielvergunning hebben gekregen. In 2022 kwam hij met zijn gezin in Druten wonen. Het Team Internationale Misdrijven van de Landelijke Recherche kwam hem kort na zijn aankomst in Nederland op het spoor na een tip. In december 2023 werd A. aangehouden in zijn woning in Druten.
'Elke vraag een klap'
Het eerdergenoemde slachtoffer herinnert zich nog goed dat hij meerdere dagen werd verhoord op de eerste, tweede en vierde dag dat hij in de boerderij werd vastgehouden. Het eerste verhoor duurde ongeveer zes uur. "Met elke vraag kwam een klap. Soms met de hand, soms met een riem. Mijn lichaam werd kapotgeslagen en mijn moreel gebroken."
Volgens het slachtoffer had verdachte Rafik A. een leidende rol bij de verhoren: "Hij gaf de instructies: sla hem, zorg dat hij meer zegt." Ook buiten de verhoren werd geweld gebruikt. Volgens het slachtoffer werd hij al mishandeld wanneer hij op de gang werd opgehaald. Medegevangenen vertelden dat zij onder meer stroomschokken kregen toegediend.
De omstandigheden waren slecht: "Soms kregen we alleen een stukje brood met wat smeerkaas, of wat gekookte granen te eten, maar vaak ook niks."
Zonder proces
Tijdens zijn gevangenschap had het slachtoffer geen contact met de buitenwereld. Hij maakte zich vooral zorgen om zijn familie, mede door dreigementen van bewakers. "Ik wist niet waar zij waren en zij wisten niet waar ik was."
Na ruim twee maanden werd hij overgebracht naar een gevangenis in de stad Hama, waar hij nog enkele maanden vastzat. Volgens hem was er geen sprake van een eerlijk proces. Uiteindelijk werd hij vrijgelaten nadat een rechter had geoordeeld dat zijn straf erop zat.
Na zijn vrijlating bleven de Syrische autoriteiten hem in de gaten houden. In 2022 vluchtte hij via Turkije en Griekenland naar Nederland. Onderweg hoorde hij dat ook Rafik A. Syrië had verlaten. Toen later bleek dat hij in Nederland was opgepakt, meldde het slachtoffer zich als getuige: "Dat was voor mij een geschenk uit de hemel. Ik twijfelde geen moment."
'Geen wraak'
Het slachtoffer kijkt uit naar het moment dat hij zijn voormalig verhoorder onder ogen komt in de rechtbank: "Ik heb geen angst meer. Ik wil dat hij wordt berecht, maar niet uit wraak."
Volgens hem is het verschil met Syrië groot. "Wij hadden geen echte rechtbank. Hier zijn regels en wetten, en dat is goed. Net als de gevangenis in Nederland: niet te vergelijken met hoe wij vastzaten", vertelt hij. "Dat is hoe het hoort. Laat het volgens de regels gaan."