Er moet een groot landelijk onderzoek komen naar misstanden bij vruchtbaarheidsklinieken. Daarvoor pleiten verschillende organisaties na nieuwe onthullingen over fouten die zijn gemaakt met donorzaad. Volgens de organisaties moeten de misstanden niet los van elkaar worden bekeken maar als één geheel.
"Het wordt steeds per kliniek onderzocht", zegt Jelmer Soes van expertisecentrum Fiom tegen Omroep Gelderland. Fiom beheert de DNA-databank van donoren en donorkinderen. "Maar het is nu zo vaak op verschillende plekken misgegaan."
Nieuwsuur bracht deze week onder meer naar buiten dat de commerciële vruchtbaarheidskliniek MCK Leiderdorp veel meer fouten maakte dan tot nu toe bekend was.
Zo gebruikte de kliniek zaad van 'te oude' mannen:
Historicus Adriejan van Veen van de Radboud Universiteit onderzoekt hoe inseminatiefraude tussen de jaren 70 en 2004 werd gepleegd. "Om te begrijpen hoe en waarom dit kon gebeuren, moet je naar het systeem kijken", zegt hij tegen Omroep Gelderland. "Niet naar losse artsen of incidenten. Er moet tot op de bodem worden uitgezocht hoe dit kon gebeuren."
Misstanden
Sinds de jaren 40 is kunstmatige inseminatie met donorzaad mogelijk in Nederland. De afgelopen jaren blijkt dat daar veel mee is gefraudeerd. Dat wordt nu pasontdekt doordat DNA-onderzoek het afgelopen decennium een stuk laagdrempeliger is geworden, waardoor dat goed toegankelijk is voor donorkinderen.
Artsen als Jan Wildschut en Jan Karbaat verwekten in de jaren 80 en 90 stiekem tientallen kinderen met hun eigen zaad. Iets soortgelijks deden in de jaren 70 en 80 de Leidse gynaecoloog Jos Beek en een voormalig gynaecoloog van het Arnhemse ziekenhuis Rijnstate.
De misstanden gaan ook over massadonatie. Sinds 2004 zijn er zeker 85 massadonoren geweest, bleek vorig jaar. Een zaaddonor is een massadonor als hij meer dan 25 kinderen heeft. Dat maximum werd ingesteld in de jaren 90. In de praktijk kon dat worden omzeild, bijvoorbeeld als een donor zich bij meerdere klinieken aanmeldde. Ook zijn er klinieken die doelbewust vaker dan 25 keer dezelfde donor hebben gebruikt.
Sommige massadonoren hebben meer dan honderd nakomelingen, zoals Ed Houben en Jonathan Meijer. In 2018 werd het maximaal aantal gezinnen per donor verminderd naar 12.
'Taak van overheid'
Onder de organisaties die pleiten voor een landelijk onderzoek zijn de Stichting Donorkind en Priamos, de belangenvereniging voor zaaddonoren. Laatstgenoemde wijst naar de overheid. "Het is taak van de overheid om in deze sector van de gezondheidszorg, waar al zo veel fout is gegaan, de regie te nemen en alles goed te onderzoeken."
"Als we het niet onderzoeken, blijven we tegen misstanden aanlopen", zegt Ester de Lau van Stichting Donorkind.
Kamerleden van de SGP en ChristenUnie stelden minister Hermans deze week vragen over dit mogelijke onderzoek. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport noemt de misstanden tegen Omroep Gelderland "zorgwekkend", en zegt dat de impact op ouders en kinderen groot is. Volgens haar wordt er gewerkt aan strengere regels, bijvoorbeeld rond buitenlandse donoren.