Het is misschien wel het spraakmakendste koninklijk werkbezoek ooit: het bezoek van koning Willem-Alexander en koningin Máxima aan de VS. Over ruim twee weken, van maandag 13 tot en met woensdag 15 april, bezoeken ze Philadelphia, Washington D.C. en Miami.
Het pikantste onderdeel van dit bezoek - een overnachting in het Witte Huis bij president Trump - werd door de Rijksvoorlichtingsdienst niet eens in het officiële persbericht gezet. Toch was het bezoek nauwelijks aangekondigd of er circuleerde al een petitie tegen. Ondertekenaars vinden het bezoek, gezien de oorlog in het Midden-Oosten en de vijandige houding van Trump richting Europa, ongepast.
Hoogleraar staatsrecht Wim Voermans begrijpt dat ongemakkelijke gevoel, maar noemt het bezoek wel logisch. "Vorig jaar moest Trump gunstig worden gestemd in verband met de NAVO-top in Nederland. Toen is er een charmeoffensief gestart. Dan krijg je een uitnodiging terug."
Zo'n uitnodiging afslaan kan leiden tot een diplomatieke rel, legt Voermans uit. ''Het Witte Huis ontsteekt dan in woede. Nederland en de EU kunnen daar dan last van krijgen. We moeten Trump uitzitten want de VS blijft een belangrijke bondgenoot. Het is wel ingewikkeld, dansen op het slappe koord."
In het kielzog van de koning reist ook premier Jetten af naar het Witte Huis. Hij schuift aan bij een privédiner bij president Trump en zijn vrouw Melania, samen met koning Willem-Alexander en koningin Máxima. Volgens de Amerikaanse ambassadeur Joseph Popolo onderstreept dit de goede band tussen de twee landen.
Een privédiner én overnachting in het Witte Huis komen zelden voor, zegt oud-ambassadeur Henne Schuwer, die van 2015 tot 2019 in Washington zat. "Dat is heel bijzonder. Voormalig koningin Beatrix heeft daar bijvoorbeeld nooit geslapen. Gasten verblijven in de Lincoln Bedroom, dat is de officiële logeerkamer. De laatste Nederlander die daar sliep, was oud-NAVO-chef Jaap de Hoop Scheffer."
De aanwezigheid van Jetten is ook diplomatiek gezien handig, zegt Schuwer. "Je wilt als nieuwe premier een moment hebben met zo'n president. Ook al is dit natuurlijk een heel bijzondere man, om het maar zachtjes uit te drukken. Maar je moet toch een bepaalde band met zo iemand opbouwen. En om dat dus te doen aan de hand van een koninklijke bezoek is heel verstandig. Je komt elkaar natuurlijk wel eens tegen bij een NAVO-top ofzo, maar dat is altijd in een groter gezelschap."
Politieke reacties
Bij D66 klinkt vooral een pragmatische toon. Fractievoorzitter Jan Paternotte benadrukt dat het kabinet moet kijken naar het Nederlands en Europees belang. Amerika is volgens hem veranderd, maar blijft een belangrijke bondgenoot. Over de overnachting in het Witte Huis is hij niet afwijzend: dat is volgens hem een diplomatieke afweging die het koningspaar zelf maakt, met instemming van het kabinet.
Ook het CDA steunt het bezoek. Het ingaan op een uitnodiging van een bondgenoot past volgens het CDA binnen goed diplomatiek gebruik. Ontmoetingen op hoog niveau kunnen bijdragen aan vertrouwen en stabiliteit, zeker in een tijd van geopolitieke spanningen.
De VVD noemt de Verenigde Staten een belangrijke partner en vindt het logisch dat het koningspaar de uitnodiging accepteert.
Vanuit de PVV klinkt uitgesproken steun voor de Amerikaanse president. Daar wordt gehoopt dat de koning zich tijdens het bezoek positief uitlaat over de internationale rol van Trump.
De NOS heeft ook de politieke partijen GroenLinks-PvdA (Pro) en SP gevraagd naar het bezoek, maar nog geen reactie gekregen.
Vaak duurt het jaren voordat een Nederlandse premier wordt uitgenodigd voor een persoonlijk bezoek en dan is dat meestal kort, weet oud-ambassadeur Schuwer. "Er zijn altijd tientallen mensen voor jou. Dat Jetten nu al, kort na zijn aantreden, bij de president binnenkomt, is uitzonderlijk. En dat hij van deze gelegenheid gebruiktmaakt, kan ik me heel goed voorstellen."
Vorige week ontstond er in Washington tijdens een bezoek van de premier van Japan nog een pijnlijk moment toen Trump een grap maakte over het Japanse bombardement op Pearl Harbor in 1941, waardoor de VS betrokken raakte bij de Tweede Wereldoorlog.
Eerder ontaardde een bezoek van de Oekraïense president Zelensky in een knallende ruzie. Toch maakt Schuwer zich over dit bezoek geen zorgen. "De aanwezigheid van Willem-Alexander en Máxima werkt als een soort bescherming. Trump vindt het natuurlijk mooi als de koning en koningin langskomen. Ik verwacht niet dat hij hen zal bruuskeren."
Bij het bezoek aan Nederland, tijdens de NAVO-top vorig jaar, leek Trump het prima te kunnen vinden met het koninklijk paar: