De druk op het kabinet neemt toe om snel maatregelen te nemen tegen de economische gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten. Veel partijen zullen morgen tijdens het Tweede Kamerdebat hierover aandringen op tempo, nu andere Europese landen al iets doen tegen bijvoorbeeld de hoge prijzen aan de pomp.
Tot nu toe vindt het kabinet het nog te vroeg om noodmaatregelen in te zetten. Het is onduidelijk hoe de oorlog verder zal verlopen en de brandstofprijzen schommelen voortdurend. Gisteren daalden ze sterk door hoop op een snel einde. Vanochtend gingen ze weer omhoog omdat er weer zorg is over een escalatie. Premier Jetten zei vrijdag dat eerst duidelijk moet worden of de prijsstijgingen structureel zijn voordat het kabinet in actie komt.
Er wordt wel nagedacht over maatregelen voor de langere termijn. Zo werkt het kabinet naar eigen zeggen aan het optuigen van een nieuw noodfonds energie, voor mensen met een laag inkomen die hun energierekening niet kunnen betalen. Maar dat kost tijd en is er waarschijnlijk pas aan het einde van het jaar, als de urgentie voor zo'n fonds ook groter is.
Ondertussen hebben mensen veel last van de hogere prijzen aan de pomp. Andere Europese landen, zoals Spanje, Italië en Noord-Macedonië, doen daar al iets aan. Zij verlagen de btw en/of de accijns aan de pomp, waardoor de brandstof rond de 25 tot 40 cent per liter goedkoper wordt. Ook Zweden en Griekenland hebben plannen in die richting.
België heeft al veel langer een maximumprijs aan de pomp. Daar kost de benzine nu 1,82 tot 1,86 euro per liter. Het gevolg is dat mensen in de grensstreek massaal naar het buurland gaan om daar flink goedkoper te kunnen tanken, wat betekent dat de Nederlandse overheid veel btw-inkomsten misloopt. Ook daardoor neemt de druk op het kabinet toe om in te grijpen.
Politiek verslaggever Eva Wiessing:
"Gemakkelijk is het niet voor het kabinet om op korte termijn de brandstofprijzen aan de pomp omlaag te doen, omdat een verlaging van de accijnzen al snel heel veel geld kost. Een dubbeltje eraf kost de schatkist ongeveer 1 miljard euro per jaar. En in de praktijk blijkt zo'n verlaging moeilijk terug te draaien.
JA21 heeft het plan om in elk geval de extra btw-inkomsten terug te geven aan de automobilist in de vorm van een accijnsverlaging. Voor een volle tank benzine betaal je al snel 15 euro extra aan brandstof, en ontvangt de overheid zo'n 3 euro extra aan btw. Maar volgens minister Heinen van Financiën is dat in werkelijkheid minder, omdat mensen die duur tanken dat extra geld niet zullen besteden aan andere aankopen waar ook btw op zit.
Toch lijkt het moeilijk te worden voor het kabinet om niet mee te gaan in plannen om snel iets te doen aan de prijzen aan de pomp als hier een meerderheid voor is in de Tweede Kamer. Want andere maatregelen waar de Kamer om vraagt, zoals de Belgische maximumprijs aan de pomp, zijn niet zomaar geregeld."
De SP wijst erop dat Nederland inmiddels de hoogste brandstofprijzen van Europa heeft en dat hier iets aan gedaan moet worden. Ook andere oppositiepartijen vinden het kabinet te laks en hebben al plannen klaarliggen voor het debat van morgenmiddag. Zo wil de ChristenUnie de 900 miljoen euro die klaarligt om volgend jaar de accijnzen te verlagen, naar voren halen en al dit jaar inzetten.
Prijsplafond
GroenLinks-PvdA wil, net als onder meer de SP, dat er een maximumprijs aan de pomp komt. "Wij willen niet dat de belastingbetaler opdraait voor het temperen van de brandstofprijzen, we moeten zorgen dat de winstmarge van oliebedrijven wat lager wordt", zegt fractievoorzitter Klaver. Die wijst erop dat een zogenoemd 'prijsplafond' prijsstijgingen niet volledig tegengaat, maar die wel dempt. Hij denkt voor dit plan de steun van een meerderheid te krijgen.
Premier Jetten noemt het een "heel interessante suggestie" van GroenLinks-PvdA, maar wil nog niet zeggen of hij het omarmt. "Het is een van de opties waar we heel serieus naar kijken", zei hij. De premier benadrukte dat het kabinet "heel goed nadenkt" over maatregelen. "Want het gaat al snel om miljarden aan belastinggeld."
DNB en Nibud
Overigens is de De Nederlandsche Bank (DNB) niet enthousiast over dit soort ongerichte maatregelen. "Met het verlagen van de accijns met 10 cent maak je mensen niet superblij", zei president Olaf Sleijpen vanmorgen. "En mensen zoals ik hebben dit echt niet nodig. Als je de portemonnee trekt, zorg dan dat het ook terechtkomt bij mensen die het écht nodig hebben."
Het adviescentrum voor huishoudfinanciën Nibud wijst erop dat de gestegen olie-en gasprijzen op termijn een hogere energierekening opleveren en duurdere boodschappen. Voor huishoudens met lage inkomens kan dat tot flinke tekorten leiden. Het Nibud roept het kabinet daarom op om op tijd na te denken over extra financiële ondersteuning voor deze inkomensgroepen. "Problemen voorkomen is goedkoper dan ze oplossen", zegt Nibud-directeur Gijsbertsen.