Een maximumprijs aan de pomp of verlaging van de brandstofaccijns is geen verstandig plan om de pijn van de snel stijgende energieprijzen te verzachten. Dat zegt De Nederlandsche Bank (DNB) in een advies aan de politiek.
"Met het verlagen van de accijns met 10 cent maak je mensen niet superblij", zegt president Olaf Sleijpen van DNB. "En mensen zoals ik hebben dit echt niet nodig. Als je de portemonnee trekt, zorg dan dat het ook terechtkomt bij mensen die het écht nodig hebben."
In Den Haag klinkt de roep steeds luider om consumenten en bedrijven te helpen met de alsmaar stijgende prijzen van energie en brandstof door de oorlog in het Midden-Oosten. Zulke maatregelen hielpen toen de energieprijzen omhoog schoten na de Russische inval in Oekraïne in 2022.
Veel partijen zullen morgen tijdens het Tweede Kamerdebat hierover aandringen op tempo, nu andere Europese landen al iets doen tegen bijvoorbeeld de hoge prijzen aan de pomp.
Geld is er niet
DNB vraagt zich af of generieke maatregelen, zoals een maximumprijs voor benzine, nu wel zo verstandig zijn. "Zoiets verstoort vraag en aanbod", legt Sleijpen uit. "En bovendien moet men zich realiseren dat dit soort maatregelen geld kost, heel veel geld. En dat geld is er eigenlijk niet."
Oftewel: met het oplopende tekort op de overheidsbegroting komt die rekening eerder vroeger dan later terug bij dezelfde belastingbetaler die nu geholpen wordt. Ondertussen zouden de prijzen weer harder gaan stijgen als de overheid meer geld uitgeeft, voorziet Sleijpen. "Een gezonde overheidsbegroting is nu echt verstandig."
Tegelijkertijd erkent Sleijpen de roep om maatregelen. "Ik begrijp heel goed dat er mensen, zeker met een laag inkomen, nu echt wel in de problemen komen. Het is goed dat het kabinet hiernaar kijkt, maar daar gewoon wel even de tijd voor neemt. Compensatiemaatregelen moet je nu heel gericht doen. Tijdelijk, en voor mensen die het echt nodig hebben. Bijvoorbeeld door een energienoodfonds."
Sleijpen rekent voor dat de brandstofaccijns met 10 cent verminderen 1 miljard euro gaat kosten. "Dat moeten we als belastingbetaler toch ophoesten. Zo'n verlaging is dus echt niet verstandig."
Donkeroranje
Eind vorig jaar sprak Sleijpen nog over code oranje over de situatie in de wereld. Toen ging het nog over de handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en de rest van de wereld. Na de jaarwisseling kwam daar een dreigende inval door de VS van Groenland bij. En inmiddels ontspoort de situatie in het Midden-Oosten door de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran.
Toch houdt Sleijpen de situatie nog altijd op code oranje. "Misschien donkeroranje", zegt hij. "Over code rood zou ik pas praten bij een financieel stabiliteitsrisico."
Daarmee wijst Sleijpen op een situatie waarin een grote bank, verzekeraar of pensioenfonds in problemen zou komen. "Dat kan ook een financiële instelling buiten Nederland zijn. En dan zou een domino-effect kunnen ontstaan, als de problemen zich vertalen naar andere instellingen. Wellicht ook in Nederland. Zo ver zijn we gelukkig nog niet. Maar het risico is wel toegenomen. En dat is een zorgwekkende boodschap."
Opnieuw verlies bij DNB
De Nederlandsche Bank (DNB) zit nog steeds in de rode cijfers. De centrale bank maakte vandaag een verlies van 967 miljoen euro over 2025 bekend. Dat is het derde jaar op rij. In 2024 kwam het verlies uit op ruim 3 miljard euro.
De slechte financiën bij DNB zijn het gevolg van de steun die centrale banken tijdens de kredietcrisis. Om banken te stimuleren geld uit te lenen, werd voor hen een negatieve rente ingevoerd om geld bij de de centrale bank te stallen. Toen de rente flink werd verhoogd om de inflatie tijdens de energiecrisis tegen te gaan, moest DNB banken juist veel rente betalen.
Situatie Midden-Oosten
Nu de rente weer is gedaald neemt ook het verlies bij DNB af. Verwacht wordt dat DNB in 2028 weer winst maakt. Of dat lukt hangt af van de situatie in het Midden-Oosten. Als de prijzen hierdoor opnieuw flink stijgen, zal de ECB de rente weer verhogen om de inflatie te bestrijden. Daarmee blijft DNB langer in de rode cijfers.
President Olaf Sleijpen benadrukte bij de presentatie van de jaarcijfers dat dit niet leidt tot problemen bij DNB. "Drie jaar op rij een fors verlies is niet fijn. Maar DNB is geen reguliere bank. Mensen hoeven zich geen zorgen te maken."
DNB is eigendom van de Nederlandse Staat. Bij winst ontvangt de staatskas een deel van de winst via dividenduitkering. Die komt er pas weer als DNB winst maakt.