Landkaarten zijn er in alle soorten en maten, maar de kaart die in 1760 werd gemaakt van Tilburg en Goirle is wel heel bijzonder. Met een afmeting van ruim 3 bij 4 meter is de kaart mogelijk het grootste archiefstuk van Nederland. Vandaag en morgen is de landkaart te zien in het Regionaal Archief Tilburg (RAT).
Het gaat om de Kaart van Zijnen, een gedetailleerde kaart van de heerlijkheid Tilburg en Goirle die landmeter Diederik Zijnen tekende in opdracht van Gijsbertus Steenbergensis. Dat was de graaf die het gebied in 1760 bestuurde.
"We hadden een man of vier nodig om hem de trap op te tillen", vertelt restaurateur Marcel van de Wouw bij Omroep Brabant.
Bezoekers proberen om bekende Tilburgse plekken op de kaart te herkennen:
"Het is een van de grootste archiefstukken van Nederland", zegt Jojanneke van Zandwijk van het RAT. "We hebben een rondvraag gestuurd naar allerlei archieven, maar nooit een reactie met een groter stuk teruggekregen. Het is ook de oudste kaart van Tilburg en Goirle."
Laten zien dat je geld hebt
Landmeter Zijnen tekende tal van details op de kaart. Maar dat is niet de reden dat de landkaart zo groot is uitgevallen, weet historicus Martijn van Bommel. Want zelfs voor de tijd waarin de kaart gemaakt is, was het een buitenmodel. "Dit is echt een unicum", vertelt Van Bommel. "Het is een manier om te laten zien dat je geld hebt."
Landheer Steenbergensis was niet alleen heel rijk, hij was ook zo trots op de kaart dat hij hem liet ophangen in het Kasteel van Tilburg.
Tilburg was in 1760 nog geen grote stad, De heerlijkheid hing aan elkaar van plaatsjes en gehuchten. Wie wat langer naar de kaart kijkt, kan de namen van nu terugzien in de plekken van toen. Zo is er een plaatsje genaamd Stappe Goir op de plek waar nu recreatiebad Stappegoor ligt.
Twee andere opvallende namen liggen op de Kaart van Zijnen in niemandsland. Ten westen van het dorp Tilburg ligt het Huibe Ven en iets verderop lag het gehucht Witbrant. Niet geheel toevallig zijn dit de namen van twee wijken in stadsdeel de Reeshof, dat nu op die plek ligt.
Zeventig graden draaien
Los van de inhoud, verschilt de kaart op nog een punt van de huidige landkaarten. "In die tijd was het nog helemaal niet gebruikelijk om kaarten te maken waar de bovenkant het noorden is", legt Van Zandwijk uit. "Je moet hem eigenlijk zo'n zeventig graden naar het oosten draaien om de kaart zo te leggen dat hij overeenkomt met onze kaarten van nu."
De Kaart van Zijnen lag jaren in een kist in het depot van het RAT, maar is nu even tevoorschijn gehaald. Dat gebeurt maar zelden, aldus Van Zandwijk. In 2011 werd de kaart tentoongesteld. Daarna werd hij opgeborgen en opgeslagen totdat hij vorig jaar heel even tevoorschijn kwam. Dat was in augustus toen burgemeester Theo Weterings met pensioen ging. "Hij is helemaal gek van kaarten", vertelt Van Zandwijk. "We wilden hem de ervaring met de Kaart van Zijnen geven als afscheidscadeau."
Na de speciale sessie besloot het RAT de kaart nog een keer te tonen, zodat iedereen kan komen kijken. De kijkdagen zijn vandaag en morgen. Daarna gaat de Kaart van Zijnen gewoon weer terug naar z'n vaste plek op de kast in het depot onder de parkeerplaats van het archiefgebouw.