Alexander Butterfield is op 99-jarige leeftijd overleden. Dat bevestigt zijn vrouw aan The Washington Post en The New York Times. De voormalige topassistent van de Amerikaanse president Nixon onthulde tijdens het Watergateschandaal dat er heimelijk geluidsopnames werden gemaakt in het Witte Huis. Dat leidde tot de val van Nixon.
In 1973 getuigde Butterfield voor de Senaatscommissie dat er in het geheim geluidsopnames werden gemaakt van gesprekken met de president. "Er is tape in het Oval Office", bevestigde Butterfield. Onderzoekers van de commissie hadden dat al vermoed, omdat Nixons verdediging opvallend complete citaten aanleverde om de president vrij te pleiten.
Nixon lag onder vuur nadat mensen van zijn herverkiezingscomité waren gearresteerd bij een poging het hoofdkantoor van de Democraten af te luisteren. Die hoopten zo geheime informatie te krijgen om de verkiezingen te beïnvloeden. Het liep uit op gewelles-nietes over de vraag wat de president had geweten en wanneer precies.
Met de onthulling van Butterfield was ineens duidelijk dat er op die vragen misschien wel concrete antwoorden mogelijk waren. Onmiddellijk begon een gevecht tussen het Congres en Nixon: het Congres wilde dat de tapes openbaar werden en Nixon verzette zich daar fel tegen. Watergate groeide daarmee uit tot een van de grootste politieke schandalen in de VS.
Een terugblik op Watergate:
Nixon had in 1971 opdracht gegeven om in de verschillende ruimtes in het Witte Huis geluidsopnames te maken. In totaal werden tussen februari 1971 en juli 1973 3700 gesprekken opgenomen. Butterfield was een van de weinigen in Washington die daarvan op de hoogte was; het bijhouden van een historisch verslag van het presidentschap was een van zijn taken en hij had toezicht gehouden op de installatie van het opnamesysteem.
Butterfield, die in Califonië was opgegroeid, had als gevechtspiloot in de oorlog in Vietnam gediend en was later militair assistent geworden in het Pentagon. Toen Nixons stafchef Haldeman, een oude studievriend, hem vroeg om zijn plaatsvervanger te worden, ging hij werken voor Nixon.
Heel Amerika kon op 16 juli 1973 meekijken toen Butterfield in die rol door de Senaatscommissie werd bevraagd over het schandaal. De Republikeinse senator Fred Thompson vroeg hem live op televisie naar de opnames. Butterfield bleef enige ongemakkelijke momenten stil, maar besloot niet te liegen. "Ik was op de hoogte van afluisterapparatuur, ja meneer." Zijn getuigenis veroorzaakte een schokgolf in de VS.
Naasten verraden
Butterfield vertelde journalist Alicia Shepard later dat hij het niet leuk vond om bekend te staan als de man die het bestaan van de banden aan het licht had gebracht. Alsof hij had staan te popelen om er gretig over te roddelen. "Dat was niet het geval." Volgens Butterfield waren het journalisten als Woodward en Bernstein die de Watergate-affaire blootlegden. Hijzelf was alleen opgevoerd als getuige.
Nixon en zijn aanhangers zagen het anders. "Ik ben er zeker van dat hij me volledig haat", zei Butterfield over zijn voormalige baas, die in 1994 stierf. Collega Rose Mary Woods, Nixons secretaresse, noemde hem ooit een klootzak die "de beste leider ooit van dit land" in de rug had gestoken.
Butterfield zag juist de president als iemand die zijn naasten had verraden. "Ik zag allemaal collega's die ik echt mocht de gevangenis in gaan. Toen besefte ik dat Nixon hun trouw misbruikte." Ook uit de opnames zelf kwam naar voren dat Nixon een paranoïde man was, die overal vijanden zag en er niet voor terugdeinsde om vermeende tegenstanders onschadelijk te maken.
Ontslagen
Een jaar na Butterfields onthulling trad Nixon af, vlak voordat het Congres een afzettingsprocedure kon beginnen. Butterfield zelf was inmiddels al aangesteld als hoofd van de Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA, maar Nixons opvolger Ford vroeg hem te vertrekken om schoon schip te maken.
Omdat een overheidsbaan was uitgesloten, ging hij werken als consultant. Hij hielp ook Bob Woodward met documenten en informatie voor diens boek The Last of the President's Men (2015).
Alexander Butterfield overleed in San Diego. Hij zou volgende maand honderd jaar zijn geworden.