Een ijsvlakte met op de achtergrond besneeuwde toppen. Temperaturen die schommelen rond min 25 graden Celsius zodat je, zeker als het waait, elk stukje huid moet bedekken tegen bevriezing.
In deze barre omstandigheden spuit het Nederlandse bedrijf Arctic Reflections nu water op het zee-ijs in Noordoost-Canada om het sneller te laten aangroeien. De proef moet leiden tot een aanpak om het ijs trager te laten smelten, en de opwarming van het poolgebied af te remmen.
Beelden van de expeditie in Canada:
Een omstreden plan, en het is verre van zeker dat het zal slagen. "Maar we zijn aan onze stand verplicht het te proberen", zegt Fonger Ypma, oprichter en directeur van Arctic Reflections. "Andere mensen richten zich op het Amazonegebied, wij zijn met het poolgebied bezig."
Elke winter groeit in het Noordpoolgebied een enorme hoeveelheid zee-ijs. Vanaf het hoogtepunt in maart smelt een groot deel, om in september op het jaarlijks dieptepunt te komen. Door de uitstoot van broeikasgassen warmt de regio snel op en verdwijnt er ijs. Sinds de jaren zeventig is het oppervlak en de dikte van het ijs flink afgenomen.
IJsvrije zomer dreigt
Wetenschappers verwachten dat dit doorzet zodat de pool in de komende tientallen jaren praktisch ijsvrij kan worden. En dat jaagt de opwarming van de aarde verder aan. Waar het witte zee-ijs zonlicht grotendeels terugkaatst, neemt donker zeewater veel warmte op. Die spiraal wil Ypma doorbreken.
Arctic Reflections pompt water op het ijs, waar het door de kou snel bevriest. Normaal groeit het ijs alleen aan de onderkant, maar nu dus aan beide zijden. Bovendien bevriest hierdoor de sneeuwlaag op het ijs. Normaal werkt deze als isolatie waardoor het ijs aan de onderkant minder snel aanvriest. Het dikkere ijs dat nu wordt gecreëerd, zou een grotere kans moet hebben de zomer te doorstaan.
De proef gebeurt in nauwe samenwerking met de Inuit, die er toestemming gaven voor en met hun kennis over het ijs bijdragen.
Afleiding van klimaatbeleid
Eerdere proeven op Spitsbergen en in Newfoundland toonden al aan dat het principe werkt. Maar het staat nog niet vast dat het ijs daadwerkelijk langer blijft liggen. De huidige veldproef is weer groter. Op diverse manieren houden onderzoekers in de gaten wat de effecten zijn op het ijs, zowel verwacht en onverwacht.
Samen met een ander bedrijf en diverse universiteiten kreeg Arctic Reflections vorig jaar een subsidie van ruim 11 miljoen euro voor onderzoek naar het dikker maken van poolijs. Dat geld komt van een Brits overheidsfonds dat onderzoek financiert naar (grootschalige) ingrepen in het klimaat, om de gevolgen van klimaatverandering te beperken. Iets wat experts ook wel geo-engineering noemen.
Veel wetenschappers zijn uitgesproken kritisch over deze aanpak. "Het leidt af van, en vertraagt, het naar beneden krijgen van de CO2-uitstoot", zegt Marie Cavitte, poolonderzoeker aan de Vrije Universiteit Brussel. Cavitte vindt dat de plannen "valse hoop" bieden, en alleen maar leiden tot tijdverlies voor hetgeen echt zin heeft.
Twee keer Nederland opspuiten
"Ik zou ook graag willen denken dat we niet moeten ingrijpen", zegt Fonger Ypma. "Maar dat kan ik niet omdat mensen al zoveel klimaatverandering hebben veroorzaakt dat we voor 2050 de eerste vrijwel ijsvrije zomer gaan krijgen." Ypma benadrukt dat hun plan geen vervanging is voor het terugdringen van de uitstoot. Het moet vooral tijd winnen, terwijl de mensheid minder olie, gas en steenkool gaat gebruiken.
Om een serieus effect te hebben moet de aanpak naar een veel grotere schaal. Ypma denkt dat het jaarlijks verdikken van 80.000 vierkante kilometer ijs genoeg is om de dalende trend te keren. Dat is ongeveer twee keer Nederland.
Het onderzoek richt zich nu op de basis, maar Ypma heeft al wat algemene ideeën over de opschaling. Daarbij denkt hij aan zo'n duizend mobiele "pompplatforms". Die worden telkens verplaatst om gericht een gebied op de spuiten waar het ijs nét dreigt te verdwijnen in de zomer.
Grote twijfels
Ook over de praktische haalbaarheid leven grote twijfels onder poolonderzoekers. "Ik denk niet dat dit kan worden gedaan op een redelijke schaal", zegt Julienne Stroeve, poolwetenschapper aan University College Londen. Volgens haar is de aanpak onwerkbaar duur, energieverslindend en onpraktisch.
"Ik zou hier ook sceptisch over zijn als iemand anders het zou proberen", zegt Ypma, die veel respect heeft voor de expertise van de poolwetenschappers. Maar dat wel vaker de opschaling van technologie is onderschat, zoals bij zonne- en windenergie. Ypma blijft erbij dat het de moeite waar is dit te proberen: "Het is belangrijk voor de aarde dat we het hitteschild, wat het noordpoolijs eigenlijk is, in stand houden."