De snel stijgende gasprijs van de laatste dagen kan bij consumenten herinneringen oproepen aan de energiecrisis van vier jaar geleden. Toen was het de inval in Oekraïne en het stoppen met Russisch gas. Nu is het een oorlog in het Midden-Oosten. We zijn nog lang niet op punt van toen, maar er is duidelijk wel iets aan de hand.
Consumenten leggen hun vragen neer bij energieleveranciers. Ze willen weten wat de huidige situatie voor hen betekent.
Waardoor wordt de stijging van de gasprijs veroorzaakt?
Dat heeft alles te maken met de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran. Iran reageerde door de Straat van Hormuz af te sluiten. Via die zeeroute wordt veel vloeibaar gas (lng) verscheept, maar nu dus niet.
De geblokkeerde Straat van Hormuz uitgelegd:
De blokkade van de zeeroute leidt wereldwijd tot zorgen over de beschikbaarheid van gas. "Nederland is zelf niet heel afhankelijk van gas uit het Midden-Oosten, maar in Azië zijn ze dat wel", vertelt energie-expert Martien Visser.
De prijs van gas gaat nu dus omhoog, onder meer vanwege Aziatische landen die op hetzelfde gas azen als Nederland, zoals gas uit de Verenigde Staten. "Europa en Azië worden als het ware uit elkaar gespeeld om hoger te bieden", zegt Visser. "Zo werkt de markt."
Hoe hoog is de stijging eigenlijk?
Vergeleken met 2022 vallen de energieprijzen tot nu toe mee. Op het hoogtepunt kwam de gasprijs destijds uit boven de 300 euro per megawattuur. De prijs van nu is een stuk lager, maar komt wel ruim boven de 55 euro uit. Eind 2025 schommelde de prijs nog rond de 30 euro.
De prijsstijging van gas schiet omhoog, maar het valt mee in vergelijking met 2022:
"Het valt niet te voorspellen wat de prijzen gaan doen", zegt Vattenfall. De energiemaatschappij bevestigt aan de NOS dat ze deels is gestopt met het aanbieden van vaste contracten. Dat is niet gek, zegt expert Visser. "Dat heeft te maken met onvoorspelbaarheid op de markt." Er is een te groot risico dat leveranciers hun beloftes niet kunnen waarmaken.
Welke vragen stellen consumenten?
Veel energieleveranciers worden overspoeld met vragen. "We krijgen inderdaad meer vragen bij de klantenservice", zegt Eneco. Bij Essent spreken ze van twee keer zo veel belletjes als normaal: "En vandaag komt daar naar verwachting nog een verdubbeling bovenop", zegt een woordvoerder.
Bij Vattenfall spreken ze van "een forse toename". "Mensen willen weten of de situatie gevolgen heeft voor hun rekening."
Mensen willen bijvoorbeeld weten wat een nieuw vast contract voor hen zou betekenen. Mensen weten dan beter hoeveel ze gaan betalen, "maar als je dat nu afsluit, betaal je waarschijnlijk meer dan als je dat twee weken geleden had gedaan", zegt energie-expert Visser.
Hoe gaat het nu verder?
De gasvoorraad is met minder dan 11 procent nog nooit zo laag geweest. "De verwachting is heel lang geweest dat er deze zomer veel vloeibaar gas beschikbaar zou zijn", zegt energie-expert Martien Visser. "Daarom hebben grote energiebedrijven het aanvullen van de gasvoorraad uitgesteld." De voorraad weer aanvullen kan, als de gasprijs hoog blijft of nog verder stijgt, wel duurder uitpakken.
Wel benadrukt hij dat we het voorlopig nog wel redden met de gasvoorraden. "Dat heeft te maken met het warmere weer", zegt Visser. "Wel is het belangrijk dat de gasvoorraad tegen het einde van de zomer voldoende gevuld is, zodat we de winter doorkomen."
Verschil vast, variabel, dynamisch
Als je een vast contract neemt voor een bepaalde periode (vaak 1, 2 of 3 jaar) dan heb je die hele periode dezelfde energietarieven. Als ondertussen de variabele tarieven stijgen en hoger zijn dan die van je vaste contract dan heb je dus geluk. Als ze dalen dan heb je pech, want dan betaal je meer dan met een variabel contract. Je kan een vast contract niet zomaar voortijdig opzeggen. Je moet dan namelijk eerst betalen voor het financiële verlies dat je leverancier lijdt.
Bij een variabel contract kunnen energiebedrijven de tarieven aanpassen. Meestal doen ze dit twee keer per jaar, op 1 januari en 1 juli. Ze moeten dat minstens 30 dagen van tevoren doorgeven. Je kan een variabel contract altijd kosteloos opzeggen en overstappen naar een andere leverancier.
Bij een dynamisch contract verandert de prijs voortdurend, iedere dag of zelfs ieder uur. Meestal kun je een dag van tevoren zien hoe laat welke prijs geldt. Het is dan extra aantrekkelijk om op bepaalde tijden veel of juist weinig elektriciteit te gebruiken. Je draait bijvoorbeeld een wasje of laad je elektrische auto op als er veel zon is, zonnepanelen veel leveren en daardoor de elektriciteitsprijs laag is. Ook een dynamisch contract kun je altijd kosteloos opzeggen.