Iran heeft op de luchthaven van Teheran onder dwang diplomatieke bagage van een Nederlandse diplomaat ingenomen. Volgens Den Haag is daarmee een fundamentele internationale afspraak geschonden. Nederland heeft de Iraanse ambassadeur ontboden voor uitleg.
Het ministerie van Buitenlandse Zaken bevestigt dat Iran op 28 januari een Nederlandse diplomaat heeft staande gehouden op Imam Khomeini International Airport en diens diplomatieke bagage heeft afgenomen. "Dit is onacceptabel", laat Buitenlandse Zaken weten in een verklaring aan NOS.
Nederland heeft Iran volgens het ministerie de afgelopen weken via diplomatieke kanalen aangesproken op het incident en verzocht om onmiddellijke vrijgave van de diplomatieke zending. Sinds gisteravond zijn via Iraanse media videobeelden van het voorval naar buiten gekomen.
"Met het lekken van deze beelden is van Iraanse kant die stilte doorbroken. Dit betreuren wij en dat geeft voor ons ook aanleiding om de Iraanse ambassadeur vanmiddag te ontbieden op het ministerie", aldus het ministerie van Buitenlandse Zaken.
Op beelden die door Iraanse staatsmedia zijn uitgezonden, is te zien hoe de bagage wordt opengemaakt:
Iraanse media melden dat op de luchthaven satellietcommunicatieapparatuur zou zijn aangetroffen in de koffer van André van Wiggen, tweede man op de Nederlandse ambassade in Teheran. Volgens die berichten zou de diplomaat bij aankomst hebben geweigerd zijn bagage te laten scannen, waarna die in beslag werd genomen.
Toen de koffer later werd geopend, zouden daarin een draagbare Starlink-satellietmodem, meerdere satelliettelefoons en andere communicatieapparatuur zijn aangetroffen.
Het Iraanse regime heeft er belang bij dit soort communicatiemiddelen te weren. Ze kunnen gebruikt worden om informatie naar buiten te brengen die het regime liever geheim houdt, zoals informatie over staatsgeweld tegen burgers. Begin dit jaar sloot het regime het internet af voordat het met grof geweld de massale demonstraties liet neerslaan. Daarbij vielen minstens 7000 doden.
'Verhaal feitelijk onjuist'
Volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken is de Iraanse lezing van het incident met de Nederlandse diplomaat onjuist. "Het verhaal dat Iran probeert neer te zetten is feitelijk onjuist. Het is Iran dat zich niet houdt aan de afspraken zoals vastgelegd in het Verdrag van Wenen inzake diplomatiek verkeer."
Het ministerie bevestigt dat het om een Nederlandse diplomaat gaat, maar wil uit privacy-overwegingen niet ingaan op diens identiteit of functie. Ook over de inhoud van de bagage doet het ministerie geen uitspraken. "Dit betrof een diplomatieke zending, beschermd onder het Weens Verdrag inzake diplomatiek verkeer. We kunnen niet verder ingaan op de inhoud van een dergelijke zending."
Diplomatieke bagage
Volgens het Verdrag van Wenen uit 1961 is diplomatieke post in principe onschendbaar en mag deze niet worden geopend of in beslag genomen door de autoriteiten van het gastland. Diplomatieke zendingen zijn bedoeld om ambassades in staat te stellen vertrouwelijk te communiceren en hun werkzaamheden uit te voeren zonder inmenging van de ontvangende staat.
Het verdrag maakt wel onderscheid tussen diplomatieke post en persoonlijke bagage van diplomaten. Persoonlijke bagage kan in uitzonderlijke gevallen worden gecontroleerd, bijvoorbeeld als er ernstige aanwijzingen zijn dat er verboden goederen in zitten.
Oud-diplomaat Nikolaos van Dam, die ruime ervaring heeft in het Midden-Oosten, zegt dat een diplomatieke zending in beginsel niet eenzijdig mag worden geopend. "Alleen wanneer er ernstige aanwijzingen zijn dat de zending niet uitsluitend officiële diplomatieke goederen bevat, mag het ontvangende land verzoeken de zending te laten openen, en dan uitsluitend in aanwezigheid van een vertegenwoordiger van de zendstaat. Als die toestemming wordt geweigerd, kan de zending worden teruggestuurd, maar niet eenzijdig worden geopend."
Volgens Van Dam had het meenemen van communicatieapparatuur op zichzelf niet in strijd hoeven te zijn met de regels. "Voor zover ik kan inschatten had André van Wiggen de betreffende apparatuur mogen meenemen, mits deze bestemd was voor officieel gebruik door de ambassade zelf en niet zou worden doorgegeven aan derden, zoals oppositiegroepen. Diplomatieke faciliteiten mogen niet worden misbruikt voor activiteiten die buiten de normale taken van een diplomatieke missie vallen."
Verbod op satellietapparatuur
Het bezit en gebruik van satellietinternetapparatuur zoals Starlink is in Iran verboden. De autoriteiten zien dergelijke systemen als een risico voor de nationale veiligheid, omdat gebruikers daarmee buiten het door de staat gecontroleerde internet om kunnen communiceren.
Op het gebruik of importeren van niet-toegestane communicatiemiddelen staan gevangenisstraffen en inbeslagname van de apparatuur. Sinds de dodelijke demonstraties in januari hebben veiligheidsdiensten bovendien vaker invallen gedaan om satellietapparatuur op te sporen en in beslag te nemen.
De berichten komen op een moment van verhoogde politieke spanning in Iran. Tegelijkertijd is de VS bezig met een verdere militaire opbouw in de regio, onder meer met extra marineschepen en gevechtsvliegtuigen in en rond de Perzische Golf. Donderdag staan nieuwe gesprekken tussen Amerikaanse en Iraanse vertegenwoordigers gepland, waarbij onder meer regionale veiligheid en nucleaire spanningen op de agenda zouden staan.