De spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran blijven oplopen. Ondanks onderhandelingen over het nucleaire programma van Iran slaan beide landen dreigende taal uit en verhogen ze hun militaire druk.
De VS stuurde vorige week een tweede vliegdekschip met duizenden strijdkrachten naar het Midden-Oosten en ook de Iraniërs houden legeroefeningen. De Amerikaanse president Trump waarschuwde vannacht dat er "slechte dingen gaan gebeuren als Iran geen deal sluit". Ook de hoogste leider van Iran, ayatollah Khamenei, waarschuwde dat Iran "een harde klap zal uitdelen" aan iedereen die Iran aanvalt.
Trump heeft al meermaals gedreigd dat te doen en stelde gisteren dat het komend weekend kan gebeuren. Is dat waarschijnlijk? Vijf vragen over de spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran.
Wat zijn de Amerikaanse eisen?
De Amerikanen willen dat Iran stopt met zijn nucleaire programma waarmee het land een kernbom kan maken. Volgens oud-commandant Landstrijdkrachten Mart de Kruif en Clingendael-veiligheidsexpert Koen Aartsmawil de VS ook dat Iran de productie van ballistische raketten aan banden legt en dat het gewapende groepen in de regio, zoals de Houthi's in Jemen, niet meer steunt.
Waarom stuurt de VS militair materieel richting Iran?
De verhoogde militaire aanwezigheid van de Amerikanen is vooral bedoeld is om druk op Iran te zetten, zeggen Aartsma en De Kruif "Het kan een stok achter de deur zijn om de onderhandelingen met Iran zo stevig mogelijk in te gaan", legt de Clingendael-expert uit.
"De Amerikanen noemen het 'gunboat diplomacy'", zegt De Kruif. "Dat is een methode om met militaire middelen diplomatieke gesprekken af te dwingen, maar dan in een nieuw jasje."
Hoe staat Iran in de onderhandelingen?
De eisen van de VS lijken gericht op de militaire slagkracht van Iran. Aartsma denkt dat de eis om te stoppen met het ballistische raketprogramma wel degelijk impact heeft op de Iraanse militaire capaciteiten. "Het is dan ook niet gek dat het land in de onderhandelingen stevig terugduwde op dit onderwerp."
Volgens De Kruif zijn ballistische raketten slechts een klein onderdeel van Irans verdedigings- en aanvalskracht. "Als Teheran toegeeft aan deze eis, dan gaan ze wel andere wapens bouwen", stelt hij.
Door te stoppen met het nucleaire- en ballistische programma kan Iran wellicht op korte termijn een militaire aanval afwenden, maar op langere termijn kan het de dreiging vanuit Israël of de VS juist vergroten, zegt Aartsma. Iran zou dan immers minder capaciteiten hebben om terug te slaan.
Iran wil in ruil voor dit soort toezeggingen wel dat economische sancties tegen het land worden opgeheven. Door de westerse sancties verkeert Iran economisch in zwaar weer. Een sanctieverlichting zou de financiële situatie van het land kunnen verbeteren.
De enorme inflatie was de afgelopen maanden aanleiding voor massale protesten tegen het Iraanse regime die hard werden neergeslagen.
Hoe onderhandelt Iran onder deze grote druk?
"Iran geeft hier en daar wat toe toe en beweegt een beetje mee met de Amerikanen, maar is vooral tijd aan het rekken." Beide experts denken dat Iran zou kunnen toezeggen om weer samen te werken met het internationale atoomagentschap IAEA, waar het vorig jaar de samenwerking mee opschortte.
In de VS zijn in november tussentijdse verkiezingen. Trump zou geslaagde onderhandelingen met Iran of het vernietigen van nucleaire locaties in Iran als succes kunnen claimen om zijn populariteit op te krikken. "Iran speelt de tijdkaart, maar Trump heeft haast", zegt De Kruif.
Wat gebeurt er als de VS Iran aanvalt?
Het is de vraag wat het effect van een aanval door de VS is, zeggen beide experts. Mocht het tot een militair conflict komen, dan is de Verenigde Staten volgens De Kruif sterker, maar een aanval zou leiden tot instabiliteit in de regio.
"Als dat gebeurt, dan slaat Iran terug: in Israël, op Amerikaanse bases in de regio en de Straat van Hormuz, waar 20 procent van de olieroutes doorheen lopen." Dat zou de handel beïnvloeden en daardoor ook de wereldeconomie.
"De vraag blijft dan: wat is het blijvende effect van een aanval? Als je echt wil dat Iran stopt met kernwapens, dan moet je in China zijn, het land dat Iran in alles (indirect) ondersteunt", zegt de Kruif. "Als China zegt dat Iran moet stoppen, dan doet het dat."