De meldingen van lawines in de Alpen volgen elkaar dit wintersportseizoen in hoog tempo op. In Zwitserland, Frankrijk en Italië vielen al meerdere doden. Ook in Oostenrijk kwam gisteren een 71-jarige Nederlander om het leven nadat hij onder een laag sneeuw terechtgekomen was.
Lawines eisen in Europa gemiddeld zo'n 100 mensenlevens per jaar. Dit jaar staat de teller al op 91, met de meeste slachtoffers in Italië en Frankrijk. Wat is er aan de hand in de bergen?
'Sneeuw als betonrot'
Lawine-expert Rolf Westerhof legt uit dat het probleem letterlijk diep in de sneeuw zit. "Aan het begin van de winter viel er weinig sneeuw, gevolgd door een periode met helder en droog weer. Daardoor veranderde de laag sneeuw in een soort korrelige laag suiker, waarop later nieuwe sneeuw viel."
"Die suiker is losse rotzooi onderin: een heel slecht fundament. Het is alsof je een huis bouwt op betonrot", zegt Westerhof. Als die onderste laag gaat schuiven, bijvoorbeeld door beweging van een skiër erop, dan schuift het hele sneeuwdek mee.
Lawines ontstaan vrijwel altijd buiten de pistes, omdat die gebieden niet worden beheerd en onderhouden. Op de pistes rijden dagelijks zogeheten pistebully's: grote sneeuwvoertuigen die de sneeuw aandrukken en gladstrijken. Daardoor wordt de lucht uit de sneeuw gedrukt en wordt het compact en stabiel. Buiten de piste blijft de sneeuw losser en kwetsbaarder.
Dit seizoen was het lawinegevaar zo groot dat er meerdere keren waarschuwing 4 of 5 gold, op een schaal van 5. Dat is zeer uitzonderlijk.
Zo ontstaat een lawine:
Als je eenmaal onder de sneeuw terechtkomt, heb je volgens Westerhof zo'n 12 tot 15 minuten om te overleven. "Er zit lucht in sneeuw, wat je een tijdje kan redden. Maar ondertussen moet het probleem worden opgelost met je groep."
Ervaren skiërs die toch graag off-piste gaan skiën, wordt daarom met klem geadviseerd om altijd een aantal veiligheidsmiddelen op zak te hebben: een lawinepieper, een lawinesonde en een schep.
Met de lawinepieper kunnen groepsleden het signaal van een bedolven skiër opsporen onder de sneeuw. Daarna wordt met een sonde - een lange, opvouwbare stok - in de sneeuw geprikt om de exacte plek te vinden. Met de schep kan het slachtoffer vervolgens zo snel mogelijk worden uitgegraven.
Daarnaast bestaan er speciale rugzakken met een airbag, die zich bij een ruk aan een hendeltje opblazen. Daardoor blijft iemand vaker boven op de sneeuw. "Het verdubbelt je overlevingskansen als je in een lawine terechtkomt", zegt Westerhof, die zelf twee keer in een kleinere lawine terechtkwam.
Weerman Marco Verhoef:
"Het sneeuwt nog wel even stevig door in de Alpen. In Frankrijk is het vrijdagochtend als eerste meest droog en daarna volgen ook Zwitserland, Italië en als laatste Oostenrijk. De meeste sneeuw wordt tot dan verwacht in Frankrijk en het noordoosten van Italië; plaatselijk kan er nog wel meer dan een halve meter vallen.
In het weekeinde kan er vooral aan de noordflank van de Alpen, in Zwitserland, Zuid-Duitsland en Oostenrijk, nog verse sneeuw vallen; lokaal tot zo'n 25cm. Na het weekeind is het een aantal dagen droog en een stuk zonniger."
Jaar met lawinegevaar
Het aantal dodelijke lawineslachtoffers neemt de laatste jaren langzaam af, maar opmerkelijk: 2026 springt er toch uit. Dat komt door die zwakke onderlaag. Het risico op lawines blijft daardoor het hele seizoen groot. In anderhalve maand vielen meer lawinedoden dan heel vorig jaar.
Met de voorjaarsvakantie die nog loopt in regio Midden en Zuid en die nog moet beginnen in regio Noord, vertrekken er de komende tijd nog veel Nederlanders richting de bergen.
Het belangrijkste advies blijft: blijf op de piste. Die zijn geprepareerd en liggen er op dit moment geweldig bij door de hevige sneeuwval, volgens Westerhof.
Daarnaast laten skigebieden de pistes dagelijks controleren door lawine-experts. Soms worden met explosies bewust kleine lawines veroorzaakt, zodat onstabiele sneeuw verdwijnt voordat skiërs de piste op gaan.
Wie toch buiten de piste wil en daar niet genoeg ervaring mee heeft, adviseert hij met een gids op pad te gaan.