PFAS-vervuiling gaat Europese landen de komende jaren 440 miljard euro kosten als er niets verandert in de aanpak van deze gevaarlijke stoffen. Nederland is nu het land met het op één na grootste aantal vervuilde PFAS-locaties. Tot die conclusies komt een recent onderzoek dat is uitgevoerd in opdracht van de Europese Commissie.
PFAS zijn een groep stoffen die kunnen zorgen voor schade aan het immuunsysteem. Ook kunnen ze kankerverwekkend zijn.
De onderzoekers keken naar de kosten van gezondheidsschade en de opruimkosten van vervuilde gebieden. Ze benadrukken dat PFAS ook leiden tot schade aan de omgeving, waardoor natuurgebieden worden aangetast en bijvoorbeeld boeren en vissers in de problemen kunnen komen, maar die is niet goed in geld uit te drukken.
Geen verbod: 1700 miljard schade
In het onderzoek worden verschillende scenario's geschetst. Als er niets verandert in het beleid, lopen de maatschappelijke kosten op tot 440 miljard in 2050. Veruit het grootste deel van dit bedrag komt door schade aan de gezondheid en daarbij behorende kosten.
Wanneer PFAS niet verboden worden, maar Europese landen zich tegelijkertijd wel gaan houden aan strikte normen voor water en bodem, lopen de kosten op tot maar liefst 1700 miljard euro in 2050. Dat geld zou voor een groot deel gaan naar dure waterzuiveringsmethoden en bodemsaneringen.
In het scenario dat er zo snel mogelijk een totaalverbod op PFAS wordt ingevoerd, zouden de kosten het laagst liggen: 330 miljard euro. Dat dit bedrag nog altijd fors is, heeft ermee te maken dat PFAS niet afbreken en al in grote hoeveelheden in het milieu aanwezig zijn.
Wat zijn PFAS?
PFAS is een verzamelnaam voor duizenden niet afbreekbare giftige chemicaliën. De afkorting PFAS staat voor poly- en perfluoralkylstoffen. GenX, PFOA en PFOS zijn de bekendste. Ze stapelen zich op in de voedselketen en tasten het immuunsysteem aan. Bij langdurige blootstelling zijn sommige soorten kankerverwekkend. Uit recent onderzoek van het RIVM bleek dat bijna iedereen in Nederland te veel PFAS in het bloed heeft.
De stoffen zitten sinds de jaren 50 in onder meer antiaanbaklagen van pannen. Maar ook in waterdichte regenkleding of verpakkingen en blusschuim.
De geraamde kosten zijn ruwe schattingen, benadrukken de onderzoekers. Want er is nog veel niet bekend over de gezondheidsschade. Wel geven ze een indruk van de maatschappelijke kosten. Datzelfde geldt voor de kosten van het opruimen van vervuilde locaties.
"Het ontbreekt op dit moment überhaupt nog aan goede methoden om dit te doen en de kosten inschatten is daarom enorm lastig", legt PFAS-onderzoeker Chiel Jonker van de Universiteit Utrecht uit. Hij was niet bij het onderzoek betrokken. "Daarnaast is er maar naar vier soorten PFAS gekeken, terwijl er in werkelijkheid duizenden varianten zijn."
Toch ziet hij wel de waarde van dit onderzoek. "Het laat vooral zien dat het uitmaakt welke actie de politiek neemt. Je ziet dat er grote verschillen zijn in de kosten per scenario. Sterker nog, nu actie ondernemen met een verbod op productie en lozingen geeft uiteindelijk de laagste kosten."
Alleen België heeft meer vervuilde plekken
Hoe hoog de kosten voor Nederland zijn, wordt niet duidelijk uit het onderzoek. Wel is het aannemelijk dat de kosten hoger zullen liggen dan in veel andere Europese landen. Zo hoort Nederland bij de landen waar de grootste hoeveelheid vervuilde locaties zijn geregistreerd: 4989. Alleen in België ligt dat met 6791 locaties hoger.
Ook waarschuwen drinkwaterbedrijven en waterschappen hier al jaren voor de oplopende zuiveringskosten. Dat komt deels door lokale PFAS-lozingen, maar ook door met PFAS vervuild water dat via de Rijn en Maas ons land binnenstroomt.
PFAS-verbod
De vervuiling door PFAS is de laatste jaren steeds hoger op de politieke agenda gekomen. In 2021 diende Nederland samen met onder meer Duitsland een voorstel in om de productie van PFAS in Europa grotendeels te verbieden. Het plan was om dat verbod in 2025 in te voeren, maar het besluit werd telkens uitgesteld. Op dit moment ligt het plan ter beoordeling bij het Europese Agentschap voor Chemische Stoffen (ECHA).
In het nieuwe coalitieakkoord staat opgenomen dat D66, VVD en CDA zich in Europa hard willen maken voor dit verbod. Hoe ze dat willen doen, is niet duidelijk.
Regionale milieuorganisaties die de Nederlandse Staat aansprakelijk wilden stellen voor PFAS-verontreiniging kregen vorige week ongelijk van de rechter. De organisaties wilden onder meer een direct verbod op het lozen van PFAS afdwingen, maar de rechter oordeelde dat de overheid genoeg doet om de verspreiding van de schadelijke stoffen tegen te gaan.