De Russische oppositieleider Aleksej Navalny is vergiftigd in zijn cel. Dat concluderen Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en Zweden in een gemeenschappelijke verklaring.
De Europese landen zeggen hun conclusie te baseren op een analyse van biologisch materiaal van het lichaam van Navalny. Daarin is de giftige stof gevonden.
Volgens de landen is Navalny, die in 2024 overleed in een strafkolonie, een dodelijk gif toegediend. Het gaat om de stof epibatidine, die voorkomt in kikkers in Zuid-Amerika. De stof is normaal gesproken niet in Rusland te vinden.
Het gif van de pijlgifkikker uit Ecuador is zeer toxisch. Het verlamt de spieren, waarna degene die het gif toegediend krijgt door verstikking om het leven komt.
Het Verenigd Koninkrijk en Zweden hebben het voortouw genomen in het onderzoek naar Navalny's dood, zegt demissionair buitenlandminister Van Weel. Daarop volgden Nederland, Frankrijk, Duitsland.
De landen hebben meegekeken met het forensisch onderzoek en vervolgens laboratoriumonderzoek uitgevoerd. Nu kunnen ze dus bevestigen dat het gif dat is aangetroffen op het lichaam van Navalny epibatidine is.
Chemische wapens
Eerder stelde de weduwe van de overleden oppositieleider ook al dat haar man om het leven is gekomen door vergiftiging. Het was haar gelukt om biologisch materiaal van haar echtgenoot het land uit te smokkelen en te laten onderzoeken.
De landen die de verklaring laten uitgaan stellen dat Rusland het verbod op het gebruik van chemische wapens heeft geschonden. Op termijn willen ze Rusland aansprakelijk stellen voor zijn dood, zegt Van Weel.
Onacceptabel
"Ik mag hopen dat men zich in Rusland realiseert dat we dit niet accepteren", zegt demissionair premier Schoof. "Daarom is het belangrijk dat we nu met andere landen deze verklaring uitgeven." Hij hoopt dat dit Rusland zal bewegen tot een andere opstelling, al denkt hij niet dat dit zal gebeuren.
Correspondent Rusland Geert Groot Koerkamp:
"De Russische overheid en media zwijgen vooralsnog in alle talen over het nieuws dat uit laboratoriumonderzoek blijkt dat Aleksej Navalny in zijn cel is vergiftigd. Dat wekt geen verbazing, want de naam van Navalny wordt sowieso vrijwel nooit publiekelijk genoemd.
Toen zijn weduwe Joelia Navalnaja in september verklaarde dat haar man blijkens onderzoek was vergiftigd reageerde Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov met de mededeling dat hem daarvan "niets bekend" was en dat hij er dus niets over kon zeggen.
Het door Navalny opgerichte anti-corruptiefonds is sindsdien in Rusland tot 'terroristische organisatie' verklaard. Zijn postuum verschenen boek Patriot, datook in het Nederlands is vertaald, kreeg het predicaat 'extremistisch'. Meerdere Russen zijn vervolgd wegens het publiceren van foto's van Navalny."
Dat de landen deze verklaring nu uitgeven, lijkt opmerkelijk. Navalny overleed op 16 februari 2024 op 47-jarige leeftijd, bijna precies twee jaar geleden. Rusland beweerde dat dat kwam door een natuurlijke oorzaak. Op dat moment was zijn vrouw Joelia Navalnaja in München op de veiligheidsconferentie, die nu ook weer plaatsvindt.
Maar volgens Schoof is dat toeval en is de nu verklaring uitgegeven omdat de resultaten van de onderzoeken sinds kort bekend zijn.
Eerder vergiftigd
De oppositieleider was een van de belangrijkste critici van de Russische president Poetin. Na zijn overlijden beweerden gevangenisautoriteiten dat hij onwel was geworden tijdens een wandeling.
Voordat hij stierf zat Navalny meerdere straffen uit, onder meer voor "het oprichten van een extremistische beweging". Dat betrof zijn anti-corruptiestichting, waarmee hij misstanden aan het licht bracht. Hij was al eerder vastgezet vanwege verschillende aanklachten, die volgens hem politiek gemotiveerd waren.
In 2020 werd de oppositieleider met spoed opgenomen in een ziekenhuis in Rusland, nadat hij in een vliegtuig onwel was geworden. Hij werd vervolgens op aandringen van zijn familie naar een ziekenhuis in Berlijn gebracht. Daar constateerden artsen dat hij was vergiftigd met het zenuwgif novitsjok.
Toen hij na zijn behandeling in Duitsland weer terugkeerde naar Rusland, werd hij direct gearresteerd en vastgezet.