Na het horen van de toespraak van de Amerikaanse buitenlandminister Rubio lijkt het vertrouwen tussen Europese landen en de Verenigde Staten weer enigszins hersteld. Europese leiders spreken na de speech voorzichtig hun vertrouwen uit over een gedeelde toekomst met de Amerikanen.
Zo zei de voorzitter van de Europese Commissie Von der Leyen dat ze "zeer gerustgesteld" is door de verzoenende woorden van de Amerikaanse buitenlandminister. Ook demissionair minister van Buitenlandse Zaken Van Weel zegt dat hij en zijn Europese collega's opgelucht zijn.
De buitenlandminister hoorde een toespraak die gericht is op de trans-Atlantische band; Van Weel ziet toeschietelijkheid van de Amerikanen om samen op te trekken.
Kritiek op Europa
Het was een groot contrast met de donderpreek van de Amerikaanse vicepresident JD Vance vorig jaar op dezelfde veiligheidsconferentie. Daarin hamerde hij onder meer op wat volgens hem de gevaren zijn van "massa-immigratie". Ook in de 'nationale veiligheidsstrategie', die de Amerikanen vorig jaar presenteerden, werd weinig sympathiek gesproken over Europa.
In het document werden radicaal-rechtse partijen in Europa geprezen en werd de racistische complottheorie 'omvolking' aangehaald.
Rubio was in zijn toespraak vandaag in elk geval vriendelijker van toon en sprak ruimschoots over de lange geschiedenis die Europa en de VS met elkaar delen. Toch herhaalde hij de kritiekpunten die vicepresident Vance vorig jaar benoemde, zoals over wat zij noemen "massa-immigratie". Ook uitten ze beiden kritiek op maatregelen die Europese landen nemen tegen klimaatverandering. Ze zouden zich daarmee economisch de das omdoen.
Ondanks de kritische woorden van Rubio, ziet Van Weel in de toespraak wel een handreiking dat de Amerikanen samen willen werken met Europa. De VVD-bewindsman noemt de toespraak van Vance van vorig jaar "een wake-upcall". Die heeft er volgens hem toe geleid dat Europa meer is gaan doen aan de eigen veiligheid en zo de eigen broek kan ophouden.
Hij ziet de Amerikanen nog altijd als belangrijke bondgenoot. "We leven in een harde wereld waarin je goede vrienden moet hebben, en daar is de VS er een van."
Van Weel erkent wel dat die vriendschap veranderd is. "We hebben die heel lang aangenomen als vanzelfsprekend, en als bondgenootschap waar we niet ons best voor hebben hoeven doen." Een blijvende verandering is volgens hem dat Europa zelf meer verantwoordelijkheid neemt voor de veiligheid en de eigen toekomst.
Ook Von der Leyen ziet dat de band tussen de VS en Europa anders is dan die ooit was. Ze stelt dat er "dingen zijn gebeurd die niet meer teruggedraaid kunnen worden". Ze doelde vermoedelijk onder meer op de spanningen rond Groenland, waar de Amerikaanse president Trump dreigende taal over uitsloeg.
Correspondent Europese Unie en NAVO Kysia Hekster:
"Het verhaal van buitenlandminister Rubio had een verzoenende toon richting de Europeanen. Maar zijn boodschap was glashelder. De Verenigde Staten zijn bezig met het bouwen van een nieuwe wereldorde. Dat doen ze bij voorkeur graag mét hun Europese vrienden aan hun zijde, maar ze zullen er niet voor terugdeinzen het alleen te doen, zei hij. Ze willen dus samenwerken met de Europeanen, maar dan wel onder Amerikaanse voorwaarden.
Zo moet volgens Rubio een einde komen aan wat hij 'massamigratie' noemt. Die zou de Europese samenlevingen ontwrichten en destabiliseren, zei hij. Ook het klimaatbeleid zou Europa verzwakken en in plaats van de sociale zekerheid, zouden landen hun defensie moeten versterken. Het zijn duidelijke voorbeelden van hoe anders de Amerikanen en de meeste Europese politici naar de wereld kijken.
Toch zijn Europese leiders voorzichtig positief en reageren ze opgelucht over de uitgestoken hand van Rubio. Maar na een jaar Trump 2 realiseert iedereen zich ook dat dit niet betekent dat het volgende week nóg zo is, en dat nieuwe confrontaties altijd op de loer liggen."
Rubio sprak net als JD Vance vorig jaar over "massa-immigratie", wat geldt als een van de speerpunten van de regering-Trump. Op de manier waarop de VS met ICE jaagt op illegale migranten is binnen de VS en in Europa veel kritiek.
Van Weel erkent dat de regering-Trump er andere ideeën over migratie op nahoudt dan sommige Europese landen, maar stelt dat ook binnen Europa verschillende regeringen zitten met wisselende opvattingen. "Dat wil ook niet zeggen dat je niet samen in de Europese Unie kan zitten of kan samenwerken."
Hij vindt dat het "heel moeilijk" is om opvattingen te hebben over binnenlands beleid van een ander land. "Dat (het Amerikaanse migratiebeleid) is moeilijk om vanuit Europa te duiden."
"En dat geldt ook andersom", reageert Van Weel op Rubio's kritiek op "massa-immigratie" in Europa. Maar, zegt hij, "dat migratie ook in Nederland een politiek thema is, wil niet zeggen dat wij het beeld dat de Amerikanen over Europa hebben met ze delen."
Amerikaanse retoriek
Verschillen van meningen moeten kunnen, vindt hij, zoals bijvoorbeeld over Groenland. "Ondanks alle retoriek heb ik nooit het idee gehad dat artikel 5 van de NAVO niet van kracht zou zijn, of dat ze ons niet zouden beschermen als dat nodig is. Ik vertrouw de Amerikanen op een fundamenteel niveau."
Om de relatie met de VS goed te houden, moet Europa doorgaan op de ingeslagen weg, vindt de buitenlandminister. "We moeten doorbouwen op defensie en op energieonafhankelijkheid en zorgen dat we een sterk Europa zijn", zegt Van Weel. "Daar komt dan de band met de VS bij, waardoor we samen sterker staan in een onrustige wereld."