In München is de jaarlijkse veiligheidsconferentie geopend door de Duitse bondskanselier Merz. In zijn openingstoespraak benadrukte hij dat vrede in Europa niet langer vanzelfsprekend is.
Dit vraagt volgens Merz om een andere Europese houding, waarbij het van het grootste belang is dat Europa zijn positie binnen de NAVO versterkt. Europa moet soevereiner worden en minder afhankelijk van landen die misbruik kunnen maken van hun macht, bijvoorbeeld op het gebied van grondstoffen.
Hoewel Merz aangaf te begrijpen dat steeds meer mensen twijfelen aan de trans-Atlantische relatie met de Verenigde Staten, onderstreepte hij het cruciale belang van samenwerking met de VS voor zowel Europa als de NAVO.
Volgens de kanselier zijn de verschillen met de VS groot, maar hij stelde onomwonden: "Europa en Amerika zijn samen sterker dan ieder voor zich." Hij riep Amerika op om de banden met Europa weer aan te halen.
Franse kernwapens
Een opvallend moment in zijn toespraak ging over nucleaire samenwerking met Frankrijk. Binnen de Europese Unie is Frankrijk de enige kernmacht. President Macron liet eerder al doorschemeren dat Frankrijk zijn kernwapens zou willen inzetten om ook buiten de eigen landsgrenzen voor bescherming te zorgen. Merz erkent nu dat er geheime gesprekken zijn geweest over een dergelijke samenwerking. Europa kon decennialang rekenen op de afschrikwekkende werking van Amerikaanse kernwapens, maar die vanzelfsprekendheid lijkt onder president Trump af te nemen.
De top in München wordt ook wel het 'Davos van de veiligheid' genoemd. Dit jaar verwelkomt de organisatie zeker 60 wereldleiders en afgevaardigden uit ten minste 115 landen. De conferentie bestaat al sinds de jaren 60 en het belang ervan is na de val van de Muur alleen maar toegenomen. Daarmee werden immers ook de voormalige tegenstanders uit de Koude Oorlog welkom.
De conferentie draait vaak om verzoening en dialoog, maar kende in het verleden ook momenten waarop nieuwe conflicten werden ingeluid. Zo bekritiseerde de Russische leider Poetin in 2007 het Westen openlijk, wat achteraf een voorbode bleek van de huidige vijandige houding van Rusland tegenover veel Europese landen.
Confrontatie
Vorig jaar waren het de Verenigde Staten die de confrontatie zochten, toen vicepresident Vance Europa uiterst hard toesprak. Volgens Vance kwam de dreiging voor Europa niet uit China of Rusland, maar vanuit Europa zelf, door de manier waarop het continent omging met immigratie en de vrijheid van meningsuiting.
Dit jaar is Vance er niet, maar heeft de VS zijn minister van Buitenlandse Zaken gestuurd, Marco Rubio. Die staat bekend als iemand die meer de verbinding opzoekt. Daarvoor krijgt hij morgen de kans. Dan zal hij de conferentie toespreken.
Europa- en NAVO-correspondent Kysia Hekster:
"Merz sprak in het Duits over een 'grote kloof' tussen Europa en de VS, bijvoorbeeld op het gebied van politiek en handel. 'De Amerikaanse cultuuroorlogen zijn de onze niet, en wij geloven niet in importheffingen en protectionisme, maar in vrijhandel', aldus de Duitse bondskanselier, die hiermee ook namens de andere Europeanen sprak. Het leverde hem een luid applaus op.
Hij benadrukte eveneens het belang van de NAVO voor de Verenigde Staten. Om er zeker van te zijn dat de Amerikanen in de zaal de boodschap goed zouden begrijpen, hield hij dit korte deel van zijn toespraak in het Engels. De VS kunnen niet zonder de Europeanen, stelde hij. 'Het vertrouwen tussen de bondgenoten heeft er drie generaties lang toe geleid dat de NAVO de sterkste alliantie ooit werd. Laten we dat vertrouwen samen herstellen. Wij doen ons deel.' Ook dit werd met applaus ontvangen.
Daarnaast stak hij namens de Europeanen de hand in eigen boezem. Hij riep op tot een verenigd Europa met meer zelfvertrouwen; een continent dat op eigen benen kan staan."