Demissionair staatssecretaris Tielen (Jeugd, Preventie en Sport) wil de verkoop van speelzand voorlopig niet aan banden leggen. Het AD meldde gisteren dat verschillende soorten speelzand mogelijk asbest bevatten. Tielens collega in België, minister Beenders van Consumentenzaken, wil de producten uit de winkels. Maar daar wil de staatssecretaris hier zich niet aan wagen: zij wil eerst de onderzoeksresultaten van de NVWA afwachten. "Het punt met gezondheidsrisico's is dat je zoveel mogelijk ongerustheid wil voorkomen. En ook geen extra ongerustheid wil creëren."

Hoelang het onderzoek van de NVWA gaat duren, is nog onduidelijk. Tot die tijd zijn er nog veel vragen. Daarom hebben we er vier voorgelegd aan experts en de antwoorden op een rij gezet.

1. Om wat voor zand gaat het?

"Het gaat deels om educatief speelgoed en deels om knutselspeelgoed", zegtDavid de Vreede van het Expertisecentrum Asbest & Vezels. Hij heeft als adviseur geholpen bij het onderzoek van het AD. "Het gaat bijvoorbeeld om zandtafeltjes, waarin kinderen figuren schrijven of tekenen. Of kleurpennetjes van zand."

Er gaan ook verhalen rond dat het om plakzand gaat, zogenoemd kinetisch zand. "Dat is niet onderzocht", zegt De Vreede. "Maar dat hoeft niet te betekenen dat daar geen asbest in zit."

2. Mijn kind heeft met speelzand gespeeld. Moet ik me zorgen maken?

Volgens Martin van den Berg, emeritus hoogleraar toxicologie aan de Universiteit Utrecht, is het lastig om daar een eenduidig antwoord op te geven. "Het algemene idee is dat je zoveel mogelijk moet wegblijven van asbestvezels, omdat ze in je lichaam niet afgebroken worden. Dan komen ze in je longen terecht en veroorzaken daar permanente irritatie. Naarmate je meer aan asbest wordt blootgesteld, krijg je meer irritatie. Uiteindelijk kunnen die lokale irritaties leiden tot kanker."

Toch roept Van den Berg op tot kalmte als kinderen niet lang zijn blootgesteld. Hij wijst erop dat vooral mensen die langdurig, beroepsmatig zijn blootgesteld aan asbest ziek worden. "Als speelzand niet het favoriete speelgoed was van je kind, is er geen reden tot paniek."

3. Ik heb speelzand in huis. Wat moet ik er nu mee?

In Vlaanderen vragen de scheidingsstations om het zand in een dubbele zak te stoppen en dat dan luchtdicht af te voeren, afgesloten met tape. "Dat klinkt verstandig om ook hier te doen", zegt Van den Berg. "Als je die zakken vult, doe dat dan buiten met handschoenen aan en een mondkapje op met de hoogste beschermingsklasse. En maak het zand nat, want dan komen de asbestvezels niet in de lucht terecht en adem je het niet in."

Ruim ook niet restjes speelzand op met een stofzuiger, zegt toxicoloog Paul Scheepers van de Radboud Universiteit. "Aan de achterkant komen asbestvezels er dan weer uit. En je hebt een besmette stofzuiger en stofzuigerzak."

Pas vooral op als je een verjaardagspartijtje hebt gehad waarbij iedereen door speelzand heen liep, vertelt Scheepers. "Binnen de kortste keren ligt het door heel het huis. Dan krijg je te maken met langdurige blootstelling en is het echt verstandig om deskundigen te bellen voor advies over je gezondheid en om het zand te laten opruimen."

4. Hoe komt asbest in speelzand terecht?

Ook hier is niet met zekerheid een antwoord op te geven. Maar volgens De Vreede lijkt het er niet op dat de asbestvezels bewust zijn toegevoegd. "Als dat in het productieproces zou gebeuren, zou de verontreiniging gelijkmatig zijn."

Dat lijkt nu niet het geval. "Als je kijkt naar de onderzochte producten, dan bevat het ene bakje wel asbestvezels en het andere niet. Dat maakt het aannemelijk dat het gesteente waaruit het zand is gemaakt, al van nature asbest bevatte. Wij adviseren fabrikanten en importeurs: ga voor plantaardige alternatieven. Ook van maiszetmeel kun je speelzand maken."

Bron